Martin Bormann był prawą ręką Adolfa Hitlera. Czy naprawdę zginął w 1945 roku?

Strona główna » II wojna światowa » Martin Bormann był prawą ręką Adolfa Hitlera. Czy naprawdę zginął w 1945 roku?

Martin Bormann był jednym z najbliższych współpracowników Adolfa Hitlera. Wódz Trzeciej Rzeszy twierdził, że potrzebuje go „żeby wygrać tę wojnę”. Jego pozycja sprawiała, że budził strach nawet wśród najwyższych nazistowskich dygnitarzy. Po wojnie przez całe dziesięciolecia zastanawiano się czy naprawdę zginął w oblężonym Berlinie. Badania DNA nie pozostawiają jednak wątpliwości.

Martin Bormann urodził się dokładnie na przełomie wieków – w roku 1900. Jego ojciec Theodor, pracownik poczty i podoficer armii pruskiej, był bardzo pobożnym protestantem. Imię jego syna to zresztą hołd złożony Martinowi Lutrowi, założycielowi kościoła protestanckiego. Może właśnie tu należy szukać zarzewia nienawiści, jaką Martin przez całe życie pałał do religii.


Reklama


Służba frontowa i Freikorps

Bormann szybko rzucił szkołę, by pracować w gospodarstwie rolnym w Meklemburgii. Tam zastała go wojna – został zmobilizowany i trafił do regimentu artylerii. Na froncie był krótko i niczym się nie wyróżnił. Koniec konfliktu i nowa Republika Weimarska stały się dla niego impulsem do wstąpienia do wolnych strzelców, a dokładnie – do Rossbach Freikorps 2 w Meklemburgii.

Gerhard Rossbach nie cieszył się najlepszą reputacją, nic więc dziwnego, że nazwisko Martina Bormanna zaczęło się pojawiać w kontekście spraw o zabójstwa popełnione za czasów jego służby w tej formacji. W marcu 1924 roku został skazany na rok więzienia jako wspólnik Rudolfa Hössa (z którym się przyjaźnił, a który potem był komendantem obozu Auschwitz).

Martin Bormann na zdjęciu z 1934 roku (Bundesarchiv/CC-BY-SA 3.0).
Martin Bormann na zdjęciu z 1934 roku (Bundesarchiv/CC-BY-SA 3.0).

Chodziło o brutalny mord dokonany na Waltherze Kadowie, byłym nauczycielu szkoły podstawowej, który zapewne wydał Leo Schlagetera podczas francuskiej okupacji Ruhry. Po wyjściu z więzienia wstąpił do NSDAP i został regionalnym przedstawicielem prasowym w Turyngii, a w 1928 roku dyrektorem służby prasowej.

Człowiek Rudolfa Hessa

Od 1928 do 1930 roku był rzecznikiem prasowym przy dowództwie naczelnym SA, a w październiku 1933 roku został Reichsleiterem NSDAP. Po miesiącu wybrano go do Reichstagu. Tę błyskawiczną karierę zawdzięczał biurokratycznej sprawności. Wydaje się, że był wręcz stworzony do tego typu pracy. Gorliwy, umiejący się dostosować, skuteczny, brutalny, wolny od skrupułów i rozterek duchowych, był uosobieniem doskonałego nazistowskiego urzędnika.

Żeby dopełnić ten portret, dodamy, że miał w sobie nieprzebrane pokłady zawiści i z ogromną skutecznością szykował haki na potencjalnych konkurentów. Jego dyskretnemu pięciu się po szczeblach wiodących na norymberskie podium sprzyjał najbliższy z bliskich Adolfa Hitlera – Rudolf Hess.

A pozycja Hessa była silna, ponieważ w pierwszych latach ruchu nazistowskiego ściśle współpracował z Hitlerem, który w roku 1933 publicznie wskazał go jako swego następcę. Jako „sumienie Partii” miał też ogromne wpływy ze względu na przyjaźń z Hitlerem.


Reklama


Od lipca 1933 do 1941 roku Bormann był szefem gabinetu Hessa, osobistym sekretarzem i prawą ręką. Dzięki temu mógł nie tylko upajać się władzą, ale też z bliska przypatrywać się Adolfowi Hitlerowi w jego życiu prywatnym, a także w tym publicznym. Znalazł się w samym sercu machiny, jaką była partia nazistowska.

„Kto zwraca się przeciwko Bormannowi…”

„Wzorowy sekretarz” cierpliwie i zręcznie plótł sieć, by zostać niezastąpionym wezyrem, szarą eminencją z nieograniczonym dostępem do wszystkich dokumentów. Jego awans ułatwiły trzy ważne elementy. Przede wszystkim Hitler nie lubił ślęczeć nad dokumentami. Wytyczał kierunki, wydawał dyrektywy, ale to podwładnym pozostawiał troskę o realizację planów.

Artykuł stanowi fragment książki Paula Villatouxa i Xaviera Aiolfiego pt. Ostatnie archiwa z bunkra (Bellona 2021).

Zachował odrobinę artystycznej natury z lat młodości wiedeńskiego malarza i znacznie chętniej skupiał się na ideach i na teorii niż na administracji. Właśnie dlatego Martin Bormann stał się dla niego niezastąpiony i dlatego pozwolił mu władać instytucjonalnym biurokratycznym systemem i obdarzył go zaufaniem. Wiele mówi o tym wspomnienie zachowane przez Baldura von Schiracha, który przytoczył to, co powiedział mu Hitler:

Niech pan sobie wbije do głowy, że potrzebuję Bormanna, żeby wygrać tę wojnę. Oczywiście, że jest brutalny i pozbawiony skrupułów. To byk. Ale niech wszyscy zapamiętają, że kto zwraca się przeciwko Bormannowi, zwraca się przeciwko mnie, i że każę rozstrzelać każdego, kto przeciwstawi się temu człowiekowi.


Reklama


Upadek Rudolfa Hessa

Po wtóre, jego awans ułatwiła osobowość tego, któremu podlegał: Rudolfa Hessa. Chociaż miał wielkie wpływy, za cel obrał sobie przede wszystkim służyć Hitlerowi. Chętnie rezygnował z własnych ambicji. Z biegiem lat Hess coraz bardziej się wycofywał, trzymał się na dystans od intryg wyższych kręgów rządowych. Taka postawa sprawiła, że był osamotniony, a więc ograniczyła się też jego rola polityczna.

Poprzestawał na wygłaszaniu kilku przemówień rocznie, w tym w Boże Narodzenie, na przyjmowaniu delegacji Niemieckich Stowarzyszeń poza granicami kraju, podejmowaniu kawą matek wielodzietnych rodzin i zajmowaniu się dobroczynnością czy patronowaniu podrzędnym kongresom. Zachował też pewien przywilej – podczas uroczystych ceremonii obwieszczał z trybuny przybycie Führera.

Tak naprawdę do dzisiaj nie wiemy o czym Battaglia rozmawiał z Hessem (Bundesarchiv//CC-BY-SA 3.0).
Postawa Hessa ułatwiała robienie kariery Bormannowi (Bundesarchiv//CC-BY-SA 3.0).

Ta marginalizacja jego roli politycznej stawała się coraz wyraźniejsza w pierwszych latach drugiej wojny światowej, gdy uwaga skupiała się na strategiach wojskowych, a nie na polityce. Został jednak powołany do Rady Obrony Rzeszy w roku 1939 i asystował Hitlerowi 21 czerwca 1940 roku, podczas przygotowań do kapitulacji Francji w Rethondes.

Lot do Anglii 10 maja 1941 roku definitywnie usunął go z politycznej szachownicy tamtych lat. Im bardziej słabły wpływy Rudolfa Hessa, tym wyraźniej wzmacniał się Bormann. W końcu zastąpił go i zajął się administracją partii, która powinna przecież podlegać Hessowi. I wreszcie kolejna funkcja jeszcze bardziej zbliżyła Bormanna do Hitlera.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Pan na Obersalzbergu”

Mowa o jego stanowisku administratora wszystkich budynków i działek w Obersalzbergu w Berchtesgaden, a także domu Hitlera w Berghof. Führer szczególnie upodobał sobie tę alpejską perłę i niezwykłą panoramę, jaka się stamtąd roztaczała. To tam czuł się jak w domu i w latach 1933‒1945 spędzał tam połowę czasu.

Można powiedzieć, że była to druga, nieoficjalna stolica Rzeszy, toteż rola organizatora i zarządcy z natury rzeczy pozwalała na bliższe relacje z Adolfem Hitlerem i wymagała jego zaufania. Bormann mocno zaangażował się w tę pracę i wykonywał ją bardzo skutecznie. Znienawidzony zarówno przez miejscowych, jak i przez liczną administrację, którą zarządzał, zyskał przydomek „Pana na Obersalzbergu”.


Reklama


Bogacił się przy każdej okazji, także w Berchtesgaden, gdzie kupił 2/3 wywłaszczonych działek i najładniejsze domy. Także zarządzając rozwijanym przez siebie funduszem przemysłu niemieckiego na rzecz Adolfa Hitlera – gigantycznymi pieniędzmi z „dobrowolnych” kontrybucji od zysków, jakie wnosili przemysłowcy, Bormann znacznie się wzbogacił.

Zwolennik bigamii

Ożenił się z Gerdą Buch (1909‒1946), zagorzałą nazistką, córką sędziego sądu najwyższego partii, Waltera Bucha, i miał z nią dziesięcioro dzieci, w tym Martina Bormanna juniora (1930‒2013).

Martin Bormann (na zdjęciu stoi z podpierając się pod boki) zdradzał żonę na prawo i lewo (Bundesarchiv//CC-BY-SA 3.0).
Martin Bormann (na zdjęciu stoi podpierając się pod boki) zdradzał żonę na prawo i lewo (Bundesarchiv//CC-BY-SA 3.0).

Tworzyli dobre, ale mało konwencjonalne małżeństwo – Gerda Bormann cieszyła się z jego miłosnych podbojów, a w styczniu 1944 roku miała nawet nadzieję, że jedna z kochanek, aktorka Manja Behrens, urodzi mu kolejne dziecko. Bormann przygotował wraz z żoną (w roku 1944) projekt prawa dopuszczającego bigamię w Rzeszy.

Zaciekły antychrześcijanin i antyklerykał, przy każdej okazji przypominał o nieprzystawalności nazizmu i chrześcijaństwa, i sprzyjał prześladowaniu Kościołów katolickiego i protestanckiego. Napisał: „Koncepcje narodowosocjalistyczna i chrześcijańska są nieprzystawalne. Kościoły chrześcijańskie budują swe dzieło na ignorancji istoty ludzkiej, podczas gdy narodowy socjalizm opiera się na podstawach naukowych”.


Reklama


To on decydował kto zobaczy Hitlera

Jak to często bywa z drugoplanowymi postaciami jego pokroju, zdobywającymi władzę dzięki podłym intrygom i wysuwającymi się na pierwszy plan w dramatycznych okolicznościach, które sprzyjają takim zwrotom,

Martin Bormann przeżył wielkie chwile w ostatnich dniach wojny. To wtedy, w betonowym zamknięciu od kwietnia 1945 roku, stał się tym jedynym, który decydował, kto spotka się z jego Führerem.

Pod koniec wojny Bormann (pierwszy z prawej) stał się najbliższym współpracownikiem Hitlera (domena publiczna).
Pod koniec wojny Bormann (pierwszy z prawej) stał się najbliższym współpracownikiem Hitlera (domena publiczna).

Starał się do końca manipulować wątłymi sznurkami ostatnich marionetek, nawet na zgliszczach miasta. Już po śmierci Hitlera ludzie ukrywający się w Bunkrze Führera postanowili uciec przed zbliżającymi się wojskami radzieckimi. Wieczorem 1 maja [jak pisze Antony Beevor]:

Bormann i Mohnke próbowali zorganizować grupy personelu do ewakuacji. Grupy te ruszyły w drogę około dwudziestej trzeciej, dwie godziny później, niż planowano. […] Przez jakiś czas Bormann, Stumpfegger, Schwägermann i Axmann trzymali się razem. Szli wzdłuż torów kolejowych do dworca Lerther Strasse. Potem się rozdzielili.

Bormann i Stumpfegger poszli na północny wschód, w kierunku dworca Stettin. Axmann ruszył w przeciwną stronę, ale natrafił na radziecki patrol. Zawrócił i podążył drogą wybraną przez Bormanna. Wkrótce zobaczył dwa ciała. Rozpoznał Bormanna i Stumpfeggera, nie miał jednak czasu ustalić, jak zginęli.

Testy DNA nie pozostawiają wątpliwości

W chaosie upadku Berlina ciał nie odnaleziono, co wywołało szereg domysłów i spekulacji o ewentualnej ucieczce. Z powodu niepewności co do jego losu trybunał norymberski zaocznie skazał Bormanna na śmierć za zbrodnie wojenne przeciwko ludzkości.

Po wojnie przez całe dziesięciolecia nie było pewności co stało się z Bormannem. Dopiero badania DNA rozwiały wszelkie wątpliwości (Bundesarchiv/Friedrich Franz Bauer/CC-BY-SA 3.0).
Po wojnie przez całe dziesięciolecia nie było pewności co stało się z Bormannem. Dopiero badania DNA rozwiały wszelkie wątpliwości (Bundesarchiv/Friedrich Franz Bauer/CC-BY-SA 3.0).

To był początek długiej serii rojeń i fantazji historycznych – ludzie opowiadali, że widzieli Bormanna przechadzającego się po tym czy innym kraju Ameryki Południowej. Miał tam dotrzeć łodzią podwodną, ostatnim statkiem widmem reżimu.

Dopiero 7 grudnia 1972 roku znów zaczęła się polemika wokół tych dwóch ciał. Znaleziono je, prowadząc roboty kanalizacyjne w rejonie Dworca Lehrter, czyli w miejscu, o którym mówił Artur Axmann. Na podstawie uzębienia szybko zidentyfikowano zwłoki, ustalając, że to Bormann i Stumpfegger. Protetyk Fritz Echtmann rozpoznał trzy części mostka, który sam zrobił dla Bormanna w 1942 roku.


Reklama


Szkło znalezione między jego zębami wskazuje, że zażył cyjanek. 4 kwietnia 1973 roku prokurator z Frankfurtu oficjalnie uznał Bormanna za zmarłego, opierając się na ekspertyzie dentystycznej Reidara Sognnaesa. W 1998 roku test DNA (analiza mitochondrialna) przeprowadzony przez dr. W. Eisenmengera z instytutu medycyny sądowej w Monachium potwierdził tożsamość zmarłego.

Przeczytaj również o tym jak Hitler uzasadniał konieczność inwazji na Polskę. Oto co powiedział swoim generałom w maju 1939 roku

Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Paula Villatouxa i Xaviera Aiolfiego pt. Ostatnie archiwa z bunkra. Jej polska edycja ukazała się nakładem wydawnictwa Bellona.

Świadectwo ostatnich dni dogorywającej Trzeciej Rzeszy

Tytuł, lead, tekst w nawiasie kwadratowym i śródtytuły pochodzą od redakcji. W celu zachowania jednolitości tekstu usunięto przypisy, znajdujące się w wersji książkowej. Tekst został poddany obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia większej liczby akapitów.

Współautor
Paul Villatoux
Współautor
Xavier Aiolfi
4 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.