Najdziwniejsze sposoby przepowiadania przyszłości w starożytnej Grecji

Antyczni Grecy przywiązywali wprost niesamowite znaczenie do (rzekomo) boskich znaków (rzekomo) wieszczących przyszłość, a zwłaszcza – dających wskazówki co do tego, jak należy postępować. Wróżby stanowiły nieodłączny aspekt codzienności. Niektóre stawiano przy zastosowaniu naprawdę osobliwych metod.

1. Kichnięcia i pierdnięcia

Sztuka nazywana kledomancją polegała na doszukiwaniu się nadprzyrodzonych znaczeń w niekontrolowanych „spazmach” ludzkiego ciała. Już w sławnej Odysei Homera była mowa o kichnięciu przepowiadającym śmierć.


Reklama


Także Ksenofont, żyjący na przełomie V i IV wieku p.n.e., wspomniał, że kichnięcie to „omen Zeusa Wybawiciela”.

Z kolei w Homerycznym hymnie do Hermesa, spisanym około 520 roku p.n.e. w stylu nawiązującym do epickiej prozy, profetyczną rolę odgrywało… pierdnięcie niemowlęcia.

Pytia i Apollo na obrazie Constantina Hansena

2. Odetkane uszy

W świątyni położonej w Pharae w Achai stosowano sposób przepowiadania przyszłości, który dzisiaj przywodzi na myśl dziecięcą zabawę. Człowiek pragnący uzyskać wytyczne z Olimpu pocierał ucho posągu Hermesa, zadawał pytanie, po czym zasłaniał własne uszy i ruszał na miasto.

Wierzono, że pierwsze słowa jakie dotrą do niego po tym, jak odetka uszy, będą pochodzić właśnie od posłańca bogów. I będą stanowić instrukcję działania.


Reklama


3. Kobiety z brodami i pocące się posągi

Profesor Pierre Bonnechere z Uniwersytetu w Montrealu podkreśla, że starożytni Grecy byli też przekonani, iż za omeny należy uznawać wydarzenia wyjątkowo szokujące i niecodzienne. Nic dziwnego, że z perspektywy czasu opowiadano o znakach zupełnie nieprawdopodobnych.

Herodot (V wiek p.n.e.) – słusznie nazywany nie tylko ojcem historii, ale też ojcem kłamstw – twierdził na przykład, że gdy perskie wojska zbliżały się do Aten, to posągi na Akropolu… aż zaczęły się pocić.

Grecka uczta (sympozjon) według Alberta Racineta. Grafika z 1878 roku.

Z kolei kapłanka z miasta Pedasa miała nagle wyhodować brodę, która zapowiadała, że miasto znajdzie się w wyjątkowym niebezpieczeństwie.

4. Lot ptaków

Przykłady ornitomancji – a więc wróżenia drogą obserwacji ptaków – można odnaleźć już w Odysei Homera oraz w twórczości Hezjoda (ok. VIII wieku p.n.e.). Teorię stojącą za tą sztuką w zwięzłych słowach wyłożył Plutarch (I/II wiek n.e.):


Reklama


Bóg wprawia ptaki w różne ruchy, skłania je do ćwierkania i wrzasków. Niekiedy unieruchamia je, kiedy indziej popycha z wielką prędkością, albo po to, by prędko przerwać działania i projekty człowieka, albo przeciwnie – by pomóc w ich uskutecznieniu.

5. Proroctwo drogą losowania

Grecy uważali, że ciągnięcie losów to też sposób wieszczenia przyszłości. Czy też raczej – sposób doboru takich rozwiązań, które najbardziej odpowiadały woli bogów.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Dlatego właśnie (nie zaś z umiłowania równości i sprawiedliwości) w Atenach losowo wskazywano kandydatów na urzędy; nawet te najbardziej odpowiedzialne.

Jak wyjaśnia Pierre Bonnechere funkcjonowały też wyrocznie wróżące z wykorzystaniem kości (takich jak do gry).

Dom zamożnego ateńczyka z V wieku p.n.e. w wyobrażeniu XIX-wiecznego artysty.

6. Kształt ognia i wody

Wyrocznia Zeusa w Olimpii, jedna z najbardziej renomowanych w Grecji, wróżyła posługując się empiromancją: a więc obserwacją ognia, pochłaniającego składane ofiary.

„Wieszcze śledzili języki ognia, dzielące się odbijające od siebie, by odnaleźć podwójną oznakę zwycięstwa lub porażki” – pisał o tej sztuce Eurypides w V wieku p.n.e.

W użyciu była także hydromancja. Jak wyjaśnia profesor Bonnechere, ta metoda polegała na ocenie „tego, jak porusza się woda, albo jak unoszą się na niej przedmioty lub zachowują płyny wylane na jej powierzchnię”.

7. Łasica na drodze

Wreszcie wierzono też w bezpośredni związek wybranych zwierząt z konkretnymi bogami. Największą uwagę ściągały wspomniane już ptaki, ale proroctw doszukiwano się także w zachowaniu innych stworzeń.


Reklama


Za omen można było uznać pojawienie się węża (niosącego znaki ze świata podziemi), albo łani, uchodzącej za emanację Artemidy. Nawet łasica na trakcie albo pohukiwanie sowy wprawiały Greków w zadumę i sugerowały boską interwencję w życie śmiertelników…

Przeczytaj też o prawdopodobnie najgorszym zawodzie starożytnej Grecji. Nie chcieli go wykonywać nawet niewolnicy.

Bibliografia

  1. Bonnechere P., Divination [w:] A Companion to Greek Religion, red. D. Ogden, Blackwell Publishing 2007.
  2. Katz J.T., Homeric Hymn to Hermes 296, “The Classical Quarterly”, t. 49 (1999).
  3. Van der Horst P.W., The Omen of Sneezing in Pagan Antiquity, “Ancient Society”, t. 43 (2013).
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.