Najpopularniejsze imiona w nowożytnej Polsce. Jak Polacy kilkaset lat temu nazywali swoje córki i synów?

Nie doczekaliśmy się jeszcze przeglądu całego imiennictwa w Polsce szlacheckiej. Znane są jednak obyczaje i mody panujące w różnych parafiach, miastach i powiatach. Jaki obraz wyłania się z dostępnych badań? Jakie imiona Polacy sprzed 300 czy 400 lat najchętniej nadawali synom i córkom?

Lokalne różnice w wyborze imion dla dzieci są zauważalne nawet dzisiaj. W czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów – gdy poszczególne prowincje kraju i miasta miały wielce odmienną tożsamość, a często też skład etniczny i religijny – było ich znacznie więcej niż podobieństw. Pewne reguły pozostawały jednak stałe.


Reklama


W całej Polsce, w myśl wytycznych hierarchii kościelnej, dominowały imiona świętych lub imiona biblijne. Znikały za to powszechne jeszcze u schyłku średniowiecza imiona czysto słowiańskie. Uratować udało się tylko te, którym dorobiono właściwą, dewocyjną podbudowę lub które uznano za lokalne odpowiedniki imion zachodnich świętych.

W efekcie nadal byli w Polsce Stanisławowie czy Wojciechowie, ale nie spotykało się już niemal Spycymirów (Spytków) albo Sieciechów.

XVIII-wieczny polski chłop przy robocie. Ilustracja ze Zbioru rozmaitych strojów polskich Norblina de la Gourdaine.

Ograniczony wybór

Druga reguła odnosi się do różnorodności. Ta była dużo mniejsza niż obecnie. W Poznaniu połowa mieszczek nosiła zaledwie trzy imiona. W starostwie korczyńskim (obecne województwo świętokrzyskie) na niemal 50% mężczyzn przypadało sześć imion.

Zjawisko szczególnie daje o sobie znać w odniesieniu do kobiet. Wielu historyków zwróciło uwagę na charakterystyczny dla różnych okresów i miejsc w Polsce fakt, że katalog imion męskich zawsze był większy i bardziej zróżnicowany, niż żeńskich.


Reklama


Oczywisty lider

Łatwo wskazać jakie imię męskie było najpopularniejsze w całej Polsce w czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. To z pewnością Jan, jeszcze do niedawna królujący w rankingach (ale obecnie ustępujący Antoniemu i Jakubowi).

Imię to nadawano najczęściej między innymi w Poznaniu od schyłku średniowiecza, w starostwie korczyńskim w wieku XVI czy wśród szlachty wielkopolskiej stulecie później. Jan był też najpopularniejszy, albo należał do ścisłej czołówki, na Warmii, w Ziemi Lubuskiej, na Górnym Śląsku, na Rzeszowszczyźnie oraz wśród ewangelickich mieszczan toruńskich, aż do schyłku epoki.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Na tym tle łatwo zrozumieć, dlaczego po dziś dzień określenie na polskiego „everymana”, statystycznego, typowego mieszkańca kraju, to właśnie Jan (Kowalski).

Najpopularniejsze męskie imiona

Jeszcze dwa imiona należały do ścisłej czołówki na różnych obszarach Polski: Wojciech (Świętokrzyskie, Wielkopolska, Rzeszowszczyzna) oraz Maciej (Świętokrzyskie, miasto Poznań, Warmia).

Chłopka lubelska. Ilustracja ze Zbioru rozmaitych strojów polskich Norblina de la Gourdaine.

Szczególnie dużo było też Mikołajów, Stanisławów czy Andrzejów. Imiona takie jak Jakub czy Albert były z kolei popularne, ale głównie na obszarach o silnych wpływach niemieckich.

Najczęstsze imiona dawnych Polek

U kobiet, choć te nosiły ogółem mniej imion, liderka nie jest równie oczywista, co Jan w przypadku mężczyzn.


Reklama


Wydaje się, że najszerszą popularnością (a przynajmniej: dużą popularnością w największej liczbie regionów) cieszyła się Anna.

Poza tym na listach imion najpowszechniejszych w różnych punktach kraju w wiekach XVI-XVIII przeważają Katarzyny, Marianny i Zofie.

Przeczytaj też o tym, na co szły wszystkie pieniądze z kasy polskiego państwa w XVII wiek. Nawet 96% tylko na jeden cel…

Bibliografia

  1. Górny M., Wybór imion chrzestnych dla dzieci szlacheckich w powiecie kcyńskim w XVII wieku, „Genealogia. Studia i Materiały Historyczne”, t. 7 (1996).
  2. Kuklo C., Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009.
  3. Rejman S., Imiona chrzestne nadawane dzieciom w wybranych miejscowościach dekanatu rzeszowskiego w okresie przedautonomicznym, „Prace Historyczno-Archiwalne”, t. 5 (1997).
  4. Najpopularniejsze imiona dla chłopców 2018 – ranking ogólnopolski, zestawienie przygotowane przez Ministerstwo Cyfryzacji, 14 lutego 2019.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.