Nazistowska Norymberga. Tak miała wyglądać nowa nieoficjalna stolica nazistowskiego imperium

Strona główna » Międzywojnie » Nazistowska Norymberga. Tak miała wyglądać nowa nieoficjalna stolica nazistowskiego imperium

Norymberga była nierozerwalnie związane z brunatnym reżimem. Właśnie tam odbywały się gigantyczne parteitagi. Tam też ogłoszono osławione ustawy rasowe. Naziści włożyli wiele pracy, aby Norymberga stała się „miastem idealnym”. Przynajmniej wedle ich standardów.

Pierwszym etapem realizacji ambitnych planów była budowa szeregu nowych monumentalnych gmachów na obrzeżach miasta. Najbardziej imponującym był Deutsches Stadion: olbrzymia arena sportowa w kształcie podkowy, która po ukończeniu mogłaby pomieścić aż pół miliona osób!


Reklama


Stałe miejsce rozgrywania igrzysk olimpijskich

Byłaby to największa tego typu budowla na świecie. Właśnie o to chodziło Hitlerowi. Wódz Trzeciej Rzeszy planował, że gdy podbije już cały świat stadion zostanie stałym miejscem rozgrywania igrzysk olimpijskich. Każdych igrzysk z kolei…

Hitler wizytujący budowę Deutsches Stadion (Bundesarchiv/CC-BY-SA 3.0).
Hitler wizytujący budowę Deutsches Stadion (Bundesarchiv/CC-BY-SA 3.0).

Cała konstrukcja miała przytłaczać swym ogromem i co ciekawe – w przeciwieństwie do podobnych obiektów projektowanych w tamtym czasie – nawiązywała do greckich oraz rzymskich wzorców. W efekcie widzowie nie byli tylko biernymi obserwatorami, ale także tworzyli cały spektakl. Jak pisze w swej książce Hitler i święte insygnia Sidney D. Kirkpatrick:

Zasada, która determinowała układ i proporcje budowli była osobliwą mieszanką rozmachu, patosu, widowiskowości i mętnej mistyki. Naukowcy z Ahnenerbe [zajmowano się tam badaniem dziedzictwa pozostawionego przez aryjskich przodków Niemców – RK] mieli jakoby odkryć sekretne reguły, studiując starożytne traktaty i arcydzieła architektoniczne.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Przykładowo, trybunę z której Hitler miał przemawiać do zgromadzonych tłumów wzorowano na hellenistycznym ołtarzu pergamońskim, zaś o jej położeniu i wysokości zadecydowali radiesteci. Stwierdzili oni, że podium należy przenieść o kilkaset metrów, aby wykorzystać „dobroczynny wpływ silnego pola magnetycznego”, które rzekomo wytwarzały podziemne cieki wodne.

Budowniczowie stadionu musieli zastosować się do tych „odkryć”, mimo że wiązało się to ze sporymi trudnościami oraz kosztami. Musiano bowiem osuszyć staw oraz zmienić przebieg linii kolejkowej. Ale czego nie robi się, by zadowolić dyktatora…


Reklama


„Święta geometria”

Oczywiście to jeszcze nie koniec. Na kształt projektu – jak pisze Kirkpatrick – miało wpływ wiele innych „osobliwych wierzeń i zasad »świętej geometrii«”. Zgodnie z nimi powstało chociażby dwanaście dróg zwieńczonych dwunastoma kolumnami, które miały łączyć norymberską starówkę z nowym kompleksem budynków i placem defilad.

Zaprojektowano je z myślą o „magicznych” właściwościach dwunastki, związanych z liczbą apostołów oraz dwunastoma znakami zodiaku. Również symbol „Czarnego Słońca” – potrójna swastyka wpisana w okrąg – który umieszczano na wielu gmachach, odwoływał się do tej teorii.

Model z 1937 roku przedstawiajacy komplekst nowych budynków, w miejscu gdzie odbywały się nazistowskie wice w Norymberdze. Po prawej widczony Deutsches Stadion (Bundesarchiv/CC-BY-SA 3.0).
Model z 1937 roku przedstawiający planowane nowe budynki w miejscu gdzie odbywały się nazistowskie wiece w Norymberdze. Po prawej widoczny Deutsches Stadion (Bundesarchiv/CC-BY-SA 3.0).

Jak zauważa Kirkpatrick myśleniemarchitektów rządziła także inna zasada. Wszystkie budowle, w miarę możliwości, miały być zwrócone na północ, w kierunku legendarnej ziemi Thule”, czyli rzekomej rzekoma kolebki Ariów.

Jakby tego było jeszcze mało, Deutsche Stadion nawiązywał kształtem do Odeonu Heroda Attyka w Atenach. Działo się tak ponieważ wódz „tysiącletniej” Rzeszy, był przekonany, iż antyczne budowle przetrwały setki lat dzięki zawartej w nich „mocy wynikającej z zastosowania sekretnych zasad i formuł”. No, ale tutaj brunatny dyktator mocno się przeliczył. Stadionu nigdy nawet nie ukończono, a to co zbudowano obecnie zarasta lasem…


Reklama


„Oczyszczanie” starówki

Naziści nie ograniczali się jednak tylko do tworzenia „nowej” Norymbergi. Zabrali się równie ostro za przebudowę starego miasta. Za cel postawili sobie potwierdzenie nadejścia wspaniałej brunatnej ery i pokazanie Hitlera „jako prawdziwego strażnika, opiekuna i odnowiciela nieformalnej stolicy Świętego Cesarstwa Rzymskiego”.

Pierwszym krokiem było „oczyszczenie” starówki z wszystkiego tego, co „psuło idealny obraz średniowiecznego miasta”. Pousuwano zatem szyldy i reklamy, płaskie dachy zastąpiono spadzistymi, które pokryto dachówką, skuto również tynki, odsłaniając kamienne ściany oraz drewniane elementy konstrukcji.

Norymberskie kamienice na zdjęciu z połowy lat 30. XX wieku (Landesarchiv Baden-Württemberg/CC-BY-SA 3.0).
Norymberskie kamienice na zdjęciu z połowy lat 30. XX wieku (Landesarchiv Baden-Württemberg/CC-BY-SA 3.0).

„Niedopuszczalne obce ciało”

Kolejnym etapem było wyburzenie budynków nieposiadających wartości historycznej. Gdy już to zrobiono w ich miejsce wzniesiono nowe, imitujące styl starej zabudowy. Przy tej sposobności pozbyto się z miasta wszelkich śladów wpływów żydowskich i słowiańskich.

Największym spośród projektów zrealizowanych w obrębie starego miasta była przebudowa poczty usytuowanej przy samym rynku. Zgodnie z tym co pisze Kirkpatrick:


Reklama


(…) została uznana za „niedopuszczalne obce ciało” szpecące średniowieczną zabudowę miasta. Zmieniono całkowicie fasadę gmachu i wymieniono dach na dwuspadowy, aby dopasować styl do sąsiednich obiektów. Na frontalnej ścianie budynku wykonano też stylizowane na średniowieczne antysemickie malowidła ścienne.

Ponadto wyremontowano między innymi ratusz, szpital św. Ducha oraz kościół św. Wawrzyńca, który miał zostać w przyszłości narodową katedrą Trzeciej Rzeszy.

Baśniowa forteca Hitlera

Wiele uwagi poświęcono także norymberskiego zamkowi, który zamierzono oczyścić z XIX-wiecznych elementów architektonicznych. Miało to przywrócić mu średniowieczny wygląd, symbolizujący wielkość Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego.

Pojawił się jednak problem: tak naprawdę nikt nie wiedział jak zamek wyglądał w średniowieczu, gdyż – jak wiele tego typu budowli – podlegał on ciągłym przebudowom. Ale jak mówi porzekadło, dla chcącego nic trudnego.

Zamek w Norymberdze na współczesnym zdjęciu (DALIBRI//CC-BY-SA 3.0).
Zamek w Norymberdze na współczesnym zdjęciu (DALIBRI//CC-BY-SA 3.0).

Zamiast dbać o historyczną wierność, naziści po prostu stworzyli baśniową fortecę. To co wydawało się zbyt mało okazałe zburzono, dobudowano kilka iglic, sklepione wejście, blanki oraz zwodzone mosty i wszystko gotowe. Hitler miał swój feste Burg.

Spektakularne inwestycje poszły jednak na marne. Norymbergę spotkał podobny los, jak wiele innych miast „tysiącletniej” Rzeszy, które padły ofiarą nalotów dywanowych. Kolejne zniszczenia powstały w wyniku zaciętych walk o miasto toczonych przez Amerykanów.


Reklama


O skali zniszczeń świadczy chociażby fakt, że przed wojną w Norymberdze stało około 130 tysięcy budynków. Po zakończeniu konfliktu 67 tysięcy było kompletnie zrujnowanych, 16 tysięcy częściowo zburzonych, zaś 30 tysięcy poważnie uszkodzonych. Bardzo niewiele zostało z baśniowego miasta Hitlera.

Przeczytaj również o tym, że Hitler w 1935 roku zaproponował Piłsudskiemu wspólny marsz na Moskwę. Jaką dostał odpowiedź?

Bibliografia

  • Sidney D. Kirkpatrick, Hitler i święte insygnia, Wydawnictwo Literackie 2012.
Autor
Rafał Kuzak
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.