Irena Sendlerowa na fotografii z 1942 roku.

"Niewygodne" fakty o Irenie Sendlerowej. Na temat jej poglądów w szkole się nie wspomina

Strona główna » Międzywojnie » "Niewygodne" fakty o Irenie Sendlerowej. Na temat jej poglądów w szkole się nie wspomina

Stanowcze poglądy nieraz wpędzały młodą Irenę Krzyżanowską (Sendlerową) w kłopoty. Ostro stawiała opór w chwilach, gdy na jej oczach działa się niesprawiedliwość, nawet jeśli sama ryzykowała. Antysemitom pluła pod nogi i potrafiła publicznie ich zwymyślać. Nie dawała się też zamknąć w sztywnych normach społecznych ani religijnych.

Irena Sendlerowa zapisała się w historii za sprawą wielkiego bohaterstwa w obliczu Zagłady. W czasie II wojny światowej uratowała życie kilkuset żydowskich dzieci. Otrzymała tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata, odznaczono ją Orderem Orła Białego, była też dwukrotnie nominowana do nagrody Nobla.


Reklama


Jej dokonania są dobrze znane. Ale już o jej bardzo wyrazistych poglądach niemal się nie wspomina. W co wierzyła Irena Sendlerowa? I jakie wartości miały dla niej największe znaczenie?

Przyzwoitość po ojcu

Irena Sendlerowa przyszła na świat 15 lutego 1910 roku jako córka niestrudzonego lekarza i społecznika.

Doktor Stanisław Krzyżanowski, mieszkający wraz z rodziną w Otwocku, leczył nie patrząc na pochodzenie ani status majątkowy pacjentów. W swoim gabinecie przyjmował i Żydów i Polaków. W najmniejszym stopniu nie przeszkadzało mu to, że córka Irena bawi się z dziećmi żydowskimi, a nawet uczy się od nich języka jidysz.

Rodzice Ireny Sendlerowej.

Nawet, gdy w 1917 roku wybuchła epidemia tyfusu Krzyżanowski nie przestał wyjeżdżać do chorych. Gdy zaraził się i zmarł, przedstawiciele gminy żydowskiej z Otwocka w geście wdzięczności zaoferowali, że pokryją koszty edukacji siedmioletniej Ireny. Wdowa odmówiła jednak przyjęcia wsparcia. 

Za trumną doktora Krzyżanowskiego, społecznika, socjalisty, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, ramię w ramię szli Polacy i Żydzi.


Reklama


To po ojcu Irena przejęła głęboką potrzebę niesienia pomocy drugiemu człowiekowi. On też zainspirował ją do zajęcia się polityką. Poza tym przyszła bohaterka zawdzięczała tacie całkowity brak uprzedzeń ze względu na pochodzenie i wyznanie. Jej wyraziste poglądy dawały o sobie znać już w szkole. 

„Świadoma obywatelka”

Na wieść o zamachu stanu, przeprowadzonym przez piłsudczyków w maju 1926 roku 16-letnia Irena wybiegła na przerwie ze szkoły i popędziła na ulicę w poszukiwaniu sprzedawcy gazet. Kupiła najnowszy dodatek, informujący o przewrocie.

Burzliwe losy i nieokiełznany charakter Ireny Sendlerowej poznacie na kartach nowej powieści Jamesa D. Shipmana pt. Wojna Ireny (Słowne 2021).

„Zrobiłam prasówkę w szkole, co nie spodobało się mojej dyrektorce, i zostałam zawieszona w prawach ucznia na parę dni” – wspominała po latach.

W przedwojennej Polsce brakowało studiów skoncentrowanych na sprawach socjalnych. Córka doktora Krzyżanowskiego poszła zatem na prawo, potem zaś przeniosła się na polonistykę, gdzie wykładano też zagadnienia pedagogiczne.

Wychowana w szacunku dla wszystkich, z trudem odnajdywała się na Uniwersytecie Warszawskim. Rozwścieczał ją fakt, że wysokie czesne zamykało drogę do edukacji dzieciom z rodzin chłopskich i robotniczych. Jeszcze trudniejszy do przełknięcia był dla niej systemowy antysemityzm.

„Bili Żydów i nas Polaków”

Mimo obowiązywania “getta ławkowego” Irena siadała na wykładach razem z Żydami, by pokazać swoją solidarność. 

“Po każdym wykładzie młodzież zrzeszona w organizacji skrajnie prawicowego ONR (Obóz Narodowo-Radykalny) biła Żydów i nas Polaków, tych co siedzieli po lewej stronie. […] Pewnego razu tak zbito moją koleżankę Żydówkę, że rzuciłam się z pięściami na jednego z oprawców i plunęłam mu pod nogi mówiąc »ty bandyto!«” – wspominała Irena. Dodała przy tym, że przejawy dyskryminacji były w pełni tolerowane przez władze uczelni.


Reklama


Innym razem żydowską studentkę wleczono z drugiego piętra na parter za włosy. Ten widok na tyle zszokował Irenę, że w akcie desperacji wzięła swój indeks i skreśliła w nim obowiązkowy zapis rasowy („prawa strona aryjska”), za co została zawieszona i niemal do końca studiów musiała walczyć o przywrócenie w prawach studenta. 

Ateistka ze świętym obrazkiem

Irena Sendlerowa powtarzała, że tylko wszechpotężna miłość jest w stanie uratować świat. Gdy już podczas wojny trafiła na Pawiak, znalazła wetknięty w siennik obrazek z napisem “Jezu ufam Tobie”.

Irena Sendlerowa na fotografii z 1942 roku.
Irena Sendlerowa na fotografii z 1942 roku.

Zachowała druk jako najcenniejszą pamiątkę z nieludzkiego okresu. Po wielu latach przesłała obrazek Janowi Pawłowi II, choć nie była katoliczką ani nawet osobą wierzącą. Papież wyraził podziękowania, docenił też to, czego Irena dokonała w obliczu Holokaustu.

W mieszkaniu Sendlerowej zjawiali się po wojnie księża, pastorowie, rabini czy zakonnicy. Przyjmowała wszystkich na równi. Sama pozostała ateistką, takie zresztą poglądy wyniosła z domu.


Reklama


Gdy zmarła urządzono jej katolicki pogrzeb, jednak na cmentarzu zjawił się także rabin, który odprawił kadish – żydowską modlitwę za zmarłych.

Przeczytaj też o nastolatku, który uratował podczas II wojny światowej tysiące ludzi. Nawet nie wyszedł w tym celu z pokoju.

***

Burzliwe losy i nieokiełznany charakter Ireny Sendlerowej poznacie na kartach nowej powieści Jamesa D. Shipmana pt. Wojna Ireny. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Słowne w 2021 roku. Książkę kupicie na Empik.com.

Porywająca opowieść o Irenie Sendlerowej

Bibliografia

  • Bikont Anna, Sendlerowa. W ukryciu, Czarne 2017.
  • Mieszkowska Anna, Historia Ireny Sendlerowej, Marginesy 2018.
Autor
Anna Kasperowicz
6 komentarzy

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.