Przedwojenne polskie kino. Nad Wisłą nakręcono setki produkcji, ale był z nimi jeden wielki problem

Strona główna » Międzywojnie » Przedwojenne polskie kino. Nad Wisłą nakręcono setki produkcji, ale był z nimi jeden wielki problem

Od 1919 do 1939 roku w Polsce powstały 292 długometrażowe filmy fabularne, które były dziełem aż 144 firm. Żadna wytwórnia filmowa nad Wisłą nie przetrwała jednak całego okresu międzywojnia.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości sztuka filmowa trafiła 7 lutego 1919 roku pod auspicje Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, którym kierował wówczas przyszły prezydent Stanisław Wojciechowski.


Reklama


W odrodzonej Rzeczpospolitej było blisko 700 kin i ta liczba nadal rosła. W 1929 roku doliczono się łącznie 727 kinematografów. Dane za 1937 rok, zawarte w Małym roczniku statystycznym, mówią już o 769 kinach a za 1938 – o 807.

Film w służbie państwowej propagandy

Dziesiąta muza została rychło zaprzęgnięta do patriotycznej agitacji. Jednym z przykładów jej wykorzystania był nakręcony w 1921 roku, na zlecenie Wydziału Propagandy Ministerstwa Spraw Wojskowych, Cud nad Wisłą.

Repertuar kin warszawskich z 1931 roku.

W kolejnych latach sięgano po klasyki polskiej literatury, albo tworzono scenariusze skrojone w odpowiednim tonie, w których jeden dzielny żołnierz był w stanie pokonać cały wrogi oddział, ratując Polskę i dziewczynę.

Potencjał kina rozumiało doskonale wojsko, wykorzystujące aparaty kinematograficzne w pracy oświatowej i ideologicznej. W 1933 roku na wyposażeniu armii było 166 kinematografów. U schyłku dekady – już 300.


Reklama


Jedna wytwórnia, jeden film

Edward Zajiček, historyk rodzimej kinematografii, pisze, że od 1919 do 1939 roku w Polsce powstały 292 długometrażowe filmy fabularne, które były dziełem aż 144 firm.

Żadna wytwórnia nie przetrwała całego okresu międzywojnia. Przeszło 90 firm produkcyjnych dokonało swojego żywota po wypuszczeniu tylko jednego filmu.

Poznajcie prawdę o tym jak żyli nasi pradziadkowie dzięki książce Przedwojenna Polska w liczbach (Bellona 2020).
Poznaj prawdę o tym, jak żyli nasi pradziadkowie w książce Przedwojenna Polska w liczbach, przygotowanej przez zespół WielkiejHISTORII.pl.

Najlepszy inwestor

Tworzenie długich metraży było przedsięwzięciem ryzykownym, a wytrawni producenci, znający prawidła branży, jak diabeł święconej wody wystrzegali się inwestowania w projekty własnych pieniędzy.

Najczęściej środki zbierano od wszechwładnych “kiniarzy”, jak przed wojną nazywano właścicieli kin, którzy decydowali o tym, jakie produkcje będą pokazywane w należących do nich placówkach.


Reklama


Byli gotowi zapłacić od kilku do nawet kilkudziesięciu tysięcy ówczesnych złotych za pierwszeństwo pokazania obrazu w konkretnym mieście i za to, by w produkcji pojawił się konkretny aktor lub aktorka, których uwielbiali stali goście danego przybytku.

Studio w pośpiechu, plener zbyt drogi

Produkcje realizowano najczęściej w wynajętym studiu filmowym, które dostępne było na kilka, kilkanaście dni. Zdjęcia w plenerze były koszmarnie drogie, a przez to też niezwykle rzadkie. Jeżeli film wymagał na przykład zachodu słońca czy sceny nad jeziorem lub morzem, kadry kupowało się od montażystów innych produkcji, którzy przezornie zachowywali ścinki, jakie nie znalazły się w ostatecznej wersji.

Terminarz typowego studia filmowego zawsze pękał w szwach, a ekipy ustawiały się w kolejkach do filmowania i obróbki materiału. Pracowano na pełnych obrotach, czasami kręcąc bez przerwy przez wiele godzin. Trzeba było przy tym mocno zwracać uwagę, by w kadrze nie znalazły się niepowołane osoby lub przedmioty.

O tak zwanych dokrętkach, czyli dogrywaniu brakujących scen po czasie, zwykle nie było mowy, bo studio zajmował już kto inny. Aby zaspokajać gusta żądnej coraz to nowych premier publiczności, filmy powstawały w szaleńczym tempie. Zdarzało się, że od rozpoczęcia zdjęć do daty premiery mijało zaledwie kilka tygodni.

Operator filmowy Mieczysław Bilażewski z amerykańską kamerą marki Bell & Howell. Fotografia z 1938 roku.

57 milionów biletów

Na tysiąc mieszkańców przypadało w Polsce średnio ponad 30 foteli kinowych. Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego w 1934 roku sprzedano 39,45 mln biletów. W 1938 – już 57,16 mln.

W miastach powyżej 100 000 mieszkańców u schyłku epoki działało 27% polskich kin, były to jednak placówki z największą liczbą foteli (w jednym kinie były średnio aż 533 miejsca). Efekt był taki, że w największych metropoliach sprzedawano niemal 76% wszystkich biletów w kraju. W samej tylko Warszawie – 26%.


Reklama


Polskie kino bardziej się opłaca

Najlepiej przemysł filmowy zarabiał na produkcjach rodzimych. Jak podaje Edward Zajiček, z każdej wydanej w kinie złotówki podatki i opłaty publiczne pochłaniały średnio 53 grosze w przypadku filmu zagranicznego i tylko 19 groszy w przypadku tytułu polskiego.

Dystrybutor filmu zagranicznego pobierał około 30% wpływów. Wyświetlając obraz rodzimy trzeba było zapłacić producentowi, który brał średnio 37%.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

W ostatecznym rozrachunku kino zarabiało przeszło dwa razy więcej wyświetlając obrazy nakręcone nad Wisłą i zapewne kiniarze chętnie wypełniliby afisz tylko nimi. Polski przemysł filmowy nie nadążał jednak z produkcją i tylko około 8% repertuaru stanowiły obrazy przygotowane w II Rzeczpospolitej.

Przeczytaj również o najnowocześniejszej technologii komunikacji w międzywojniu. Czy Polacy mieli do niej dostęp?

****

Powyższy tekst przygotowałam na potrzeby książki Przedwojenna Polska w liczbach (Bellona 2020)To wspólna publikacja autorstwa członków zespołu portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca jak naprawdę wyglądało życie w II RP.

Prawda o życiu naszych pradziadków

Autor
Aleksandra Zaprutko-Janicka
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.