Przydomek Władysława II Wygnańca. Nieszczęsny banita nawet na swoje przezwisko czekał 140 lat

To jeden ze zdecydowanie najszerzej znanych przydomków z czasów dynastii piastowskiej. „Władysław Wygnaniec” wydaje się idealnie odzwierciedlać losy księcia, który w schedzie po ojcu otrzymał zwierzchność nad krajem, ale ostatnie kilkanaście lat życia spędził jako uchodźca polityczny w Niemczech. Dobry przydomek to jednak jeszcze nie to samo, co przydomek autentyczny.

Fakt, że najstarszy syn Bolesława Krzywoustego, Władysław, był wygnańcem nie ulega wątpliwości. Po śmieci poprzednika w 1138 roku 33-letni książę przejął kontrolę nad państwem polskim – a przynajmniej nad połową państwa.


Reklama


Nie minęła jednak nawet dekada, a Bolesławowic stracił choćby namiastkę władzy. W 1146 roku był zmuszony uchodzić do Niemiec – ojczyzny swojej małżonki.

Żadna z wielu prób powrotu nad Wisłę – zawsze pod patronatem władców Rzeszy, nie zaś za sprawą układów z rodzeństwem – nie przyniosła rezultatu. Władysław utknął na obczyźnie aż do swojej śmierci w roku 1159. Był więc uciekinierem sporo dłużej, niż władcą.

Władysław II (jeszcze nie Wygnaniec) i dyrygująca nim żona – Agnieszka Babenberg. Rysunek z XX wieku.

Sam ten fakt uzasadnia nadanie Piastowi przydomka Wygnaniec. Za czasów księcia oraz bezpośrednio po jego śmierci takie przezwisko wcale jednak nie funkcjonowało.

Władysław Wygnaniec czy… Władysław Drugi?

Źródła współczesne princepsowi określały go po prostu mianem Władysława Drugiego (Secundus) dla odróżnienia od dziada, Władysława Hermana.


Reklama


Biskup Wincenty Kadłubek, pierwszy Polak, który zasiadł do spisywania dziejów ojczystych, napisał wprawdzie, że Władysław został wygnańcem, ale nie był to w jego kronice przydomek, lecz tylko stwierdzenie faktu.

Najstarsze źródło, w którym pierworodny syn Bolesława Krzywoustego otrzymał znane dzisiaj przezwisko pochodzi dopiero z samego końca wieku XIII.

Władysław II Wygnaniec w wyobrażeniu Jana Matejki.

„Trzej bracia, synowie Władysława Wygnańca”

Autor tak zwanej Kroniki wielkopolskiej – będącej, przynajmniej w odniesieniu do omawianych czasów niewiele więcej, jak tylko przerobionym streszczeniem dzieła biskupa Kadłubka – określił pokonanego księcia mianem „Wladislai exulis”, a więc Władysława Wygnanego bądź Wygnańca.

Nawet on jednak nie używał tego miana często. We wszystkich akapitach dotyczących swego życia Władysław występuje bez żadnego przydomka. Dopiero wspominając jego synów – którzy w przeciwieństwie do samego władcy zdołali powrócić do Polski – dziejopis notował: „Mieszko pierworodny Władysława Wygnańca”, albo „trzej bracia, synowie Władysława Wygnańca”.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Sto czterdzieści lat później…

Wybitny znawca piastowskich imion, Jacek Hertel, podkreślał, że przezwisko nie było współczesne. Jeśli wykształciło się dopiero pod piórem autora Kroniki wielkopolskiej, to nie używano go przez – bagatela – sto czterdzieści lat po śmierci księcia. A i potem nieprędko zyskało sobie rozgłos.

W efekcie jeszcze Oswald Balzer, autor sławnej Genealogii Piastów, rozmyślnie pominął przydomek Władysława Wygnańca.


Reklama


To była jednak praca ze schyłku XIX stulecia. Później przezwisko Bolesławowica rozprzestrzeniło się tak szeroko, że dzisiaj nikt go już nie kwestionuje. Trafiło do Rodowodu pierwszych Piastów Kazimierza Jasińskiego, a ostatnio także do tytułu pierwszej pełnej biografii księcia.

Przeczytaj też o przydomku Władysława Łokietka. Dlaczego król pozwalał się tak niegodnie przezywać?

Bibliografia

  1. Balzer Oswald, Genealogia Piastów, Kraków 1896.
  2. Dworsatschek Mariusz, Władysław II Wygnaniec, Kraków 2009.
  3. Hertel Jacek, Przezwiska Piastów w średniowieczu. Z badań nad antroponomastyką historyczną, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Historia”, t. 16 (1980).
  4. Jasiński Kazimierz, Rodowód pierwszych Piastów, Poznań 2004.
  5. Kronika wielkopolska, oprac. Brygida Kürbis, przeł. Kazimierz Abgarowicz, Warszawa 1965.
Autor
Kamil Janicki
1 komentarz
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.