Przydomek Władysława Łokietka. Żaden król Polski nie dostał równie prześmiewczego przezwiska

W zdecydowanej większości przypadków średniowieczne przydomki nadawano już po śmierci obdarzonych nimi osób. Często działo się tak dopiero po kilku dekadach. Niekiedy – nawet po całych stuleciach. Z królem Władysławem Łokietkiem było jednak inaczej.

Bolesław Chrobry zyskał swój przydomek niespełna trzy wieki po śmierci. Kazimierz Wielki – po około stu trzydziestu latach. Władysław Łokietek (ur. ok. 1260, zm. 1333) nie musiał jednak czekać nawet do czasu, aż spocznie na katafalku.


Reklama


Jego imię już za życia powszechnie uzupełniano o trwałe przezwisko. Był to jednak przydomek zupełnie innego rodzaju niż u pozostałych wymienionych królów.

Bolesława Chrobrego i Kazimierza Wielkiego – ale też władców takich jak Kazimierz Odnowiciel czy Kazimierz Sprawiedliwy – obdarowano przydomkami, by podkreślić ich ogromne talenty i zasługi dla kraju oraz poddanych.

Sarkofag Władysława Łokietka na rycinie Jędrzeja Brydaka z 1865 roku. Widok z boku.

Władysław Łokietek dostał tymczasem nie pochwałę, ale tylko – komentarz do swojego wyglądu.

„Książę Władysław zwany…”

Przydomek króla od początku funkcjonował wyłącznie w formie polskiej, nie zaś łacińskiej. Fakt ten wydaje się potwierdzać, że był w pierwszej kolejności używany ustnie, a tylko przy okazji (i z racji popularności) notowany. Miał też bardzo wiele wariantów różniących się zapisem.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Kalendarz krakowski, w notce sporządzonej za życia króla, podawał, że w 1320 roku koronowano „księcia Władysława zwanego Loketcho”. Do pochodzącego z połowy XIV stulecia Rocznika Traski trafiła z kolei forma „Loctek”.

Jak wyjaśniał wybitny znawca imiennictwa piastowskiego, Jacek Hertel, określenie:


Reklama


(…) pojawia się niemal zawsze przy imieniu króla Władysława także w licznych, późniejszych nieco źródłach polskich (Loketh, Loctek, Lokethk, Loketko, Lokyethko, Loketcho, Lokietek) oraz przekazach ruskich (Łokot lub Łokotko), czeskich (Loketko, Lokutko) czy niemieckich (Loket, Lokecz, Lokut).

Władysław Łokietek albo Łokieć

Z wszystkich tych przykładów wyłaniają się dwie główne odmiany. Władysław był określany albo tak jak teraz, Łokietkiem, albo krócej – Łokciem.

Władysław Łokietek w wyobrażeniu XIX-wiecznego artysty Walerego Eljasza-Radzikowskiego.

Najstarsze objaśnienie przydomka można odnaleźć w kronice Jana Długosza z XV stulecia. Dziejopis stwierdził na temat króla Władysława: „Od niezmiernie niskiego ciała nazywano go Cubitalis, czyli po polsku Loktek”.

Niektórzy podają, że miano odnosiło się do faktu (albo raczej insynuacji), jakoby Władysław Łokietek dorastał swoim współczesnym ledwie do łokcia. Inni sądzą, że było to raczej odniesienie do miary długości.


Reklama


Łokieć w XIV-wiecznym Krakowie miał nieco ponad 60 centymetrów. Władysław Łokietek na pewno nie był aż tak niski. Ale jeśli współcześni przerastali go o głowę, to mógł sobie już za młodu zdobyć uszczypliwe przezwisko.

Potem zaś – jako człowiek obdarzony dystansem do samego siebie – nie próbował go zwalczać.

Sarkofag Władysława Łokietka na rycinie Jędrzeja Brydaka z 1865 roku. Widok z góry.

Czy przydomek Władysława Łokietka odpowiadał prawdzie?

Nie sposób rozstrzygnąć do jakiego stopnia przydomek władcy był uzasadniony.

Przedwojenny antropolog Jan Czekanowski stwierdził, że sam rozmiar sarkofagu Władysława Łokietka mógł sugerować kolejnym pokoleniom Polaków jego niską posturę. Nigdy jednak nie zweryfikowano osądu utrwalonego w powtarzanym od stuleci przezwisku.


Reklama


W przeciwieństwie do wielu innych grobów królewskich na Wawelu, ten w którym spoczywa Władysław Łokietek ani razu nie został otwarty. A kości króla nie próbowano przebadać i zmierzyć.

Przeczytaj też o tym, jak wyglądał Władysław Jagiełło – inny król, którego grobowca nie naruszono.

Bibliografia

  1. Czekanowski Jan, Polska – Słowiańszczyzna. Perspektywy antropologiczne, Warszawa 1948.
  2. Hertel Jacek, Przezwiska Piastów w średniowieczu. Z badań nad antroponomastyką historyczną, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Historia”, t. 16 (1980).
  3. Ioannis Dlugossi Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, ks. 9, Varsaviae 1975.
  4. Rożek Michał, Groby królewskie na Wawelu, Kraków 2008.
  5. Stamm Edward, Staropolskie miary, cz. 1: Miary długości i powierzchni, Warszawa 1938.
Autor
Kamil Janicki
1 komentarz
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.