Alchemik na obrazie Nevella Coversa

Smok Burattiniego. "Polska" machina latająca z XVII wieku

Strona główna » Nowożytność » Smok Burattiniego. "Polska" machina latająca z XVII wieku

Tito Livio Burattini nie był Polakiem, ale do realizacji swojego radykalnego projektu chciał przekonać polskiego monarchę. Chodziło o to, by za pieniądze warszawskiego dworu, a pewnie też właśnie w samej Warszawie, zbudować pierwszą w dziejach maszynę latająca.

U schyłku życia Władysława IV Wazy na polskim dworze królewskim pojawił się Włoch Tito Livio Burattini, by ogłosić tezę tyleż odważną, co trudną do udowodnienia. „Latanie nie jest niemożliwie” — mówił.


Reklama


Monarcha był wówczas bardzo schorowany i pogrążony w żałobie po przedwcześnie zmarłym synu. Trudno było oczekiwać, że zgodzi się na jakiekolwiek kosztowne szaleństwa. Inżynier zwrócił się więc nie do niego, ale do królowej. Musiał wiedzieć, że Ludwika Maria Gonzaga jest wielką miłośniczką nauki i fascynatką wszelkich wynalazków oraz eksperymentów.

Pierwsze reakcje

W roku 1647 Burattini zaprezentował królowej wstępny projekt swojej maszyny, pozwalającej podróżować w powietrzu. Znane są dwie ryciny przedstawiające tę konstrukcję.

Pierwsza wersja projektu smoka latającego Burattiniego
Pierwsza wersja projektu smoka latającego Burattiniego. Szkic z 1647 roku.

Pierwsza, wcześniejsza, wygląda niemal jak dziecięce bazgroły, toteż nic dziwnego, że ani Ludwika Maria, ani jej zaufany sekretarz Pierre des Noyers nie byli początkowo pod wrażeniem.

Oburzony Des Noyers zrazu przypomniał stare francuskie przysłowie, wedle którego „ten, kto przybywa z daleka, sądzi, że wolno mu bezkarnie kłamać”. Monarchini z kolei po prostu wybuchnęła śmiechem. I zapowiedziała, że jeśli machina wzbije się w powietrze, to wyśle w niej Des Noyersa do Paryża.


Reklama


Burattini musiał mieć jednak spore pokłady charyzmy i wielki dar przekonywania. Po miesiącu sekretarz nie uważał go już za szarlatana, ale za niespełnionego geniusza. Spore osiągnięcie, zważywszy że Włoch proponował budowę nie balonu czy szybowca, ale… ogromnego smoka.

Smok Burattiniego

Machina miała dysponować łącznie ośmioma ruchomymi i składanymi skrzydłami. „Cztery z nich, umieszczone u góry na grzbiecie, przeznaczone były do podtrzymywania całości w powietrzu” — wyjaśnia profesor Karolina Targosz.

Drugi, bardziej szczegółowy projekt maszyny latające Burattiniego
Drugi, bardziej szczegółowy projekt maszyny latające Burattiniego. Literami oznaczono poszczególne skrzydła o zróżnicowanych funkcjach.

Dwa największe skrzydła po bokach służyć miały zarówno do podtrzymywania, jak i do posuwania machiny naprzód. Dwa małe przy głowie przewidziane były wyłącznie do tej ostatniej funkcji, ogon zaś do sterowania.

Kabina mieściłaby dwóch pasażerów, którzy mieli na zmianę obsługiwać specjalne dźwignie. Burattini wierzył, że smok będzie zdolny do wielogodzinnych podróży, już więc zapowiadał, że przed startem trzeba będzie załadować do środka żywność i napoje, a także busolę potrzebną do nawigacji nocą.


Reklama


Smok miał nawet zostać wyposażony w specjalny spadochron, na wypadek gdyby doszło do awarii skomplikowanego mechanizmu. Szkielet, wykonany z drewna i kości wielorybiej, miał też zapewniać wyporność, tak że po lądowaniu na morzu smok fruwający przekształciłby się w pływającego.

„Eksperyment” z kotem

W 1648 roku w pałacu zaprezentowano sporych rozmiarów model maszyny. Burattini, dobrze wiedzący, jak zorganizować udane show, wsadził do kabiny aparatu… kota.

Tito Livio Burattini zajmował się też tematami bardziej przyziemnymi
Tito Livio Burattini zajmował się też tematami bardziej przyziemnymi. Tutaj ilustracja z jego traktatu poświęconego systemom miar wznowionego drukiem w XVII wieku.

Smok (a właściwie smoczek), podtrzymywany na sznurkach, unosił się w powietrzu, więc świadkowie — łącznie z Ludwiką Marią — rzeczywiście mogli sądzić, że fruwa.

„Nie był to najbardziej nieprawdopodobny projekt we wczesnej historii machin latających” — komentuje architekt i znawca tematu Christopher James Botham. Ale też nie była to maszyna faktycznie zdolna naśladować ptaki… i bestię spoczywającą ponoć w jamie pod Wawelem.

O tym jednak polska królowa nie zdołała się już przekonać. Akurat w czasie, gdy Burattini układał ostateczny harmonogram i kosztorys budowy, wybuchło powstanie Bohdana Chmielnickiego. Karkołomne i bardzo kosztowne przedsięwzięcie odłożono więc na półkę, by już nigdy do niego nie powrócić.

***

Powyższy tekst powstał w oparciu moją nową książkę poświęconą niezwykłym kobietom XVII stulecia i wpływowi, jaki wywarły na tę epokę przepychu i upadku. Damy srebrnego wieku kupicie na Empik.com.

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.