Sypialnia królowej Bony na Wawelu. Dlaczego łoże władczyni zawsze było większe od łóżka króla?

Strona główna » Nowożytność » Sypialnia królowej Bony na Wawelu. Dlaczego łoże władczyni zawsze było większe od łóżka króla?

Królowa Bona, niepewna, jakie warunki zastanie nad Wisłą, a przypuszczalnie też przyzwyczajona do konkretnych rozwiązań, w 1518 roku przywiozła z sobą z Włoch całe wyposażenie sypialni. Bardzo szybko postanowiła jednak przenieść się do innego pokoju. A jej łóżko, bardzo intensywnie używane, wymagało wielokrotnych napraw i wymian.

Prywatne pokoje królowej Bony Sforzy – najsłynniejszej, ale też najważniejszej lokatorki renesansowego Wawelu – znajdowały się w skrzydle zachodnim rezydencji, a więc w tym gmachu, przez który przebiega sień bramna, pozwalająca dostać się spod katedry na dziedziniec arkadowy.


Reklama


Budynek, gruntownie przebudowany i podwyższony na początku XVI stulecia, stanowił odrębny dom królowych, zamieszkany przez władczynie i ich dwórki. Na jego najwyższym, drugim piętrze znajdowało się łącznie siedem pokojów. Początkowo cztery z nich tworzyły apartament królowej.

Po urodzeniu syna, Zygmunta Augusta, w 1520 roku Bona Sforza oddała jednak swoją sypialnię następcy tronu, a sama zaczęła nocować w sąsiedniej izbie, która wcześniej stanowiła jej pokój dzienny. To pomieszczenie numer 5 na planie.

Drugie piętro skrzydła zachodniego. Fragment planu XVI-wiecznego Wawelu przygotowanego przez autora na potrzeby książki Wawel. Biografia (wszystkie prawa zastrzeżone).

Sypialnia z importu

Bona, niepewna, jakie warunki zastanie nad Wisłą, a przypuszczalnie też przyzwyczajona do konkretnych rozwiązań, przywiozła z sobą z Włoch całe wyposażenie sypialni: wielkie pozłacane łoże „w formie namiotu” z rzeźbionymi kolumnami, baldachim z czarnego aksamitu pokryty złotymi zygzakami, zwiewną zasłonę haftowaną w karczochy, cztery materace obszyte niebieskim jedwabiem, a także zestaw poduch ze srebrnym wzorem.

Wiadomo, że dwa okna pokoju zasłaniano na noc czarnymi kotarami, a w sypialni stał również mały, chyba przenośny, piecyk, służący do podgrzewania puchowych kołder.


Reklama


Skrzynie i skarby królowej

Królowa posiadała poza tym „wielką skrzynię”, w której były przechowywane jej szaty. Na pewno zresztą nie wszystkie, bo samych sukni Bona miała dziesiątki, zawsze niezwykle szykownych i ozdobionych symbolicznymi ornamentami.

Poza tym wiadomo, że już z Włoch Sforzówna przywiozła 96 czepców, 61 beretów i 105 koszul (w tym 12 nocnych), do tego liczne pończochy, wachlarze czy pasy.

Tekst powstał w oparciu o moją nową książkę pt. Wawel. Biografia. To pierwsza kompletna opowieść o historii najważniejszego miejsca w dziejach Polski.

Wśród innych sprzętów najjaśniejszej pani, ustawionych w izbie sypialnej lub w pozostałych pokojach apartamentu, warto wymienić skrzynki obciągnięte zielonym suknem i służące do przechowywania biżuterii czy włoskie krzesła.

Bona z pasją kolekcjonowała też na przykład drogie zegary. Musiało być ich wiele, zważywszy że królowa zatrudniła osobistego zegarmistrza. Najjaśniejsza pani weszła między innymi w posiadanie wspaniałego chronometru ukrytego wewnątrz wachlarza z ptasich piór i wysadzanego klejnotami. Jak na warunki epoki był to prawdziwy cud techniki.


Reklama


Wielkie łoże królowej, małe łoże króla

Wszystkimi tymi skarbami Bona nie cieszyła się w pojedynkę. Stale oglądał je też małżonek, Zygmunt Stary. Na dawnych dworach panowała reguła, że to nie pani odwiedzała alkowę męża, lecz zawsze pan zmierzał nocą do damskiej sypialni, jeśli nabrał takiej chęci.

W efekcie, jak tłumaczy profesor Stanisław Mossakowski, królowa „unikała kłopotliwego przechodzenia przez pokoje apartamentu mężowskiego, pełne dworzan i męskiej służby, a równocześnie monarcha udający się do apartamentu żony miał możliwość schronienia się tam przed natarczywością oblegających go zwykle interesantów”.

Skrzydło zachodnie Wawelu widziane od strony dziedzińca.
Skrzydło zachodnie Wawelu widziane od strony dziedzińca. Sypialnia królowej Bony znajdowała się za największym, reprezentacyjnym oknem na drugim piętrze (drugie okno od lewej).

Opisany obyczaj pozwala zrozumieć inaczej zagadkową pozycję z rachunków królewskich z 1543 roku. Wówczas zamówiono dwa nowe łóżka: mniejsze do sypialni władcy i większe do pokoju królowej. Bo wyłącznie od tego drugiego wymagano, by wygodnie pomieściły się w nim dwie osoby.

„Król każdego wieczoru sypia z żoną”

O pożyciu małżeńskim Zygmunta i Bony, aktywnym pomimo dwukrotnej różnicy wieku, świadczy nie tylko gromadka dzieci.


Reklama


Dysponujemy też szczerym komentarzem weneckiego dyplomaty, który w 1532 roku pisał do mocodawców: „[Polski król] uważa siebie za bardzo starego, lecz każdego wieczoru sypia z żoną. Jak na swój wiek jest nadto krzepki”.

Fakt, że monarcha składał regularne nocne wizyty małżonce, nie stanowił i nie mógł stanowić tajemnicy. Sypialnie króla i królowej dzieliło około stu metrów. Aby odwiedzić Bonę, Zygmunt mijał osiem lub dziewięć sal pałacowych oraz jedną z klatek schodowych, potem zaś pokonywał tę trasę ponownie w drodze powrotnej.

Izba z wykuszem, czyli niegdysiejsza sypialna królowej Bony, na fotografii z 1939 roku – sprzed rekonstrukcji drzwi i obróbki okiennej, ze skutymi tynkami i usuniętym stropem.

Intensywne użytkowanie łoża królowej potwierdzają także rachunki. Pierwszy mebel, przywieziony z Włoch, naprawiano kilkukrotnie. Potem zaś królowa nabyła przynajmniej dwa inne łoża.

Poza wspomnianym wyżej, kolejne zostało zakupione w 1545 roku. Zamówienie złożono w Wiedniu, a mebel miał powstać na wzór łóżka należącego do Elżbiety Habsburżanki – znienawidzonej i zmarłej w tym samym czasie synowej najjaśniejszej pani.

****

Powyższy tekst powstał w oparciu o moją nową książkę pt. Wawel. Biografia. To pierwsza kompletna opowieść o historii najważniejszego miejsca w dziejach Polski: o życiu władców, ich apartamentach, zwyczajach, o setkach innych lokatorów Wawelu i o fascynujących zdarzeniach, które rozgrywały się na smoczej skale przez ponad tysiąc minionych lat.

Zobacz wszystkie nasze artykuły o Bonie Sforzy

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.