Szkoły dla więźniów w Auschwitz-Birkenau. "Połowę uczniów zabrano do komory gazowej i zgładzono"

Obóz zagłady jako miejsce edukacji żydowskich dzieci? Trudno to uwierzyć, ale w Auschwitz-Birkenau rzeczywiście kształcono młodych więźniów. Nie był to jednak w żadnym razie wyraz humanitaryzmu.

Na temat prowizorycznych szkół tworzonych w różnych okresach działalności Auschwitz i w różnych punktach obozu zachowało się sporo informacji. Kształcenie organizowano niezależnie, niekiedy chyba z inicjatywy samych więźniów. Ramy, na jakie pozwalali Niemcy były jednak każdorazowo podobne.


Reklama


Szkoła na strychu

W Auschwitz powstawały tak zwane szkółki murarskie – Mauererschulen. Najlepiej znana jest ta z obozu macierzystego, zachowała się bowiem książka, w której ewidencjonowano jej adeptów.

Celem „placówki”, działającej na strychu bloku numer 7, było przysposabianie do pracy nastolatków trafiających do obozu bez takiego fachu, który mógłby się przydać oprawcom. „Obóz się rozbudowywał i najbardziej potrzebnymi osobami byli murarze” – objaśnia sytuację panującą w 1942 roku Małgorzata J. Hałat z Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Strych bloku nr 7 w obozie macierzystym Auschwitz. To tutaj działała jedna z obozowych szkół murarskich (fot. Tomasz Pielesz).

Nauczycielami w szkółce zastali inni więźniowie. Zajęcia z matematyki prowadził Jan Mosdorf (numer obozowy 8230), z języka niemieckiego Franciszek Świgost (nr 8628), a z samej budowlanki – między innymi mistrz murarski August Kolodzik (nr 11067).

W bloku numer 7 lekcje stale pobierało od około 150 do nawet 450 osób. Wiadomo o łącznie 974 więźniach, którzy przewinęli się przez szkółkę, w rzeczywistości musiało ich być dużo więcej.


Reklama


Według zachowanych relacji uczniowie mieli od trzynastu do osiemnastu lat. Najwięcej było wśród nich Żydów. Nauczanie obejmowało także ćwiczenia z musztry.

„Naszym zadaniem było budowanie obozu”

Thomas Geeve, więzień Auschwitz-Birkenau i kronikarz Zagłady, tak opisał działalność placówki:

Kilkudziesięciu nieśmiałych młodych chłopców, z trwogą na twarzy wchodzi po schodach na piętro bloku 7. (…) Wiedzieliśmy, że chodzi o to, by zrobić dobre wrażenie. (…) Trochę niepewnie wchodzimy na strych. Stoją tam lub siedzą wokół stert odbitych, wilgotnych cegieł i wiader z zaprawą młodociani więźniowie.

Inspiracją dla tego artykułu była poruszająca powieść Bogdana Bartnikowskiego pt. Dni długie jak lata (Prószyński i S-ka 2020).

Budują mur, podnoszą ściany, a następnie rozbierają je, czyszczą dokładnie z zaprawy, którą wrzucają na powrót do kubłów. Jakiś fachowiec wprowadza ich w tajniki budowy łuków, inny w sztukę tynkowania. Znajdujemy się w szkółce murarskiej. (…). Naszym zadaniem było budowanie obozu dla kobiet, to jest 20 bloków podobnych do naszych…

Praca polegała głównie na betonowaniu, murowaniu i tynkowaniu. Musieliśmy „wyrobić” dzienną normę. W biegu nosiliśmy worki z cementem. Betoniarka narzucała tempo pracy. Wypadki zdarzały się tak często, że prawie nie zwracaliśmy na nie uwagi.


Reklama


„W dodatku polewał nas zimną wodą”

Inny więzień, Dawid Fiszerung, podkreślał, że warunki w szkole były nie mniej potworne niż w całym obozie.

„Blokowy z bloku 7a był Reichsdeutschem. Którejś nocy kazał nam pozostawać przez wiele godzin w przysiadzie. W dodatku polewał nas zimną wodą. Było zimno. Wielu z nas zabrano potem do szpitala obozowego” – pisał.

„Połowę uczniów zabrano do komory gazowej”

Zachowały się także relacje z innej Mauererschule, działającej nie w głównym obozie, lecz w Brzezince, Birkenau. Straszny koniec tej placówki jej znany dzięki opowieści więźnia Adolfa Weissa. Jak pisał Hermann Langbein w książce People in Auschwitz:

Pewnego dnia kapo zażądał setki ludzi do rozładowania ziemniaków. Przydzielono mu tylu właśnie uczniów szkółki, w tym także Weissa. Kiedy więźniowie powrócili z pracy, ich baraki były w połowie opustoszałe.

Dwie strony z książki szkółki murarskiej (fot. Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau).

Okazało się, że grupie wyższych oficerów SS, prowadzący inspekcję obozu, pokazano także szkółkę.

Najwidoczniej nie byli przekonani o wartości takiej placówki, bo natychmiast po inspekcji połowę uczniów zabrano do komory gazowej i zgładzono. Pozostali nazajutrz otrzymali przydział do pracy.

Przeczytaj też o tym, co oznaczała starość w Auschwitz. W jakim wieku więźniowie mieli największą szansę na przetrwanie?

Bibliografia

***

Tragiczną rzeczywistość wojny, okupacji i obozowego piekła, widzianą oczami dziecka, opisał były więzień Auschwitz Bogdan Bartnikowski w powieści Dni długie jak lata.

Nowa edycja tej poruszającej książki właśnie ukazało się nakładem wydawnictwa Prószyński i S-ka. Możecie ją kupić na przykład w Empiku.

Autor
Kamil Janicki
1 komentarz
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.