szokujące małżeństwo Władysława Jagiełły

Szokujące małżeństwo Władysława Jagiełły. Mówiono, że król poślubił wiedźmę, która rzuciła na niego urok

Strona główna » Średniowiecze » Szokujące małżeństwo Władysława Jagiełły. Mówiono, że król poślubił wiedźmę, która rzuciła na niego urok

1 maja 1417 roku król Władysław Jagiełło wyjawił najbliższym współpracownikom, że nazajutrz zamierza ożenić się z własną siostrą chrzestną – trzykrotną wdową bez dynastycznego rodowodu Elżbietą z Pilczy (Granowską). Zignorował wszelkie protesty i prośby o opamiętanie. Ale świadom skali oporu wziął ślub w prowincjonalnym Sanoku i w tajemnicy przed ogółem poddanych.

Król żenił się z zamożną arystokratką, a przede wszystkim – ze starą przyjaciółką, którą darzył głęboką sympatią i zaufaniem. Komentatorów te fakty jednak nie przekonywały.


Reklama


Związek uchodził za szokująco nierówny i niemożliwy do uzasadnienia. A przynajmniej: uzasadnienia bez uciekania się do ponadnaturalnych argumentów.

Już Jan Długosz, tworzący kilka dekad po fakcie, pisał o „dziwnym” i wprost „bezwstydnym” zachowaniu króla. Sam nie był skłonny posunąć się we wnioskach dalej, ale półgębkiem rzucił, że zdaniem „niektórych” Władysław został „zaczarowany”.

Elżbieta z Pilczy (Granowska). XIX-wieczny obraz Marcelego Krajewskiego.
Elżbieta z Pilczy (Granowska). XIX-wieczny obraz Marcelego Krajewskiego.

Zdawkowego komentarza uchwycili się kolejni autorzy, doszukując się w nim rozwiązania osobliwej zagadki.

Jagiełło „czarowniczym rzemiosłem zmamiony”

Bernard Wapowski, tworzący na początku wieku XVI, stwierdził wprost, że pani na Pilczy „oczarowawszy króla rękę jego osiągnęła”. Tak mieli twierdzić już nie jacyś nieokreśleni „niektórzy”, ale każdy, kto tylko znał sprawę („jak powszechna wieść niosła”).


Reklama


W połowie tego samego stulecia Marcin Bielski ujął rzecz jeszcze bardziej stanowczo: „Ludzie rozumieli, iż go kasztelanowa zaczarowała, czym król bardzo się ohydził”.

Najdalej ze wszystkich posunął się jednak Marcin Kromer, najbardziej wpływowy kronikarz od czasów Długosza. Pisał on, że jeśli Elżbieta nie omotała króla „cielesnym obcowaniem”, to tylko… wiedźmią miksturą dolaną do trunku. Dopiero „czarowniczym rzemiosłem zmamiony” Władysław dał się „opętać tak różnym i nieprzystojnym małżeństwem”.

Pasjonującą opowieść o czterech żonach jednego z najważniejszych władców w historii Polski w książce Kamila Janickiego pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021).
Burzliwe i tragiczne losy Elżbiety z Pilczy przedstawiłem znacznie szerzej w mojej nowej książce pt. Damy Władysława Jagiełły.

Knowania siostry lub żądza pieniędzy

Dziewiętnastowieczni historycy, chcący uchodzić za propagatorów rozsądku i rozumu, do magicznych wyjaśnień już nie wracali. Nie znaczy to jednak, że na ich miejsce wprowadzili bardziej przekonujące teorie.

Wielu, poczynając od Juliana Bartoszewicza w połowie stulecia, twierdziło, że ślub był efektem knowań Aleksandry, królewskiej siostry. Inni wyobrażali sobie, że Jagiełło połakomił się na majątek Elżbiety z Pilczy – choć nie wskazują na to ani żadne źródła, ani tym bardziej znany charakter monarchy.


Reklama


„Kobiety dotknięte zabójczą chorobą suchot…”

Była jeszcze zupełnie osobliwa hipoteza Jacoba Caro. Ceniony XIX-wieczny historyk z Wrocławia wrócił do kronikarskiej wzmianki o „zaczarowaniu” i próbował znaleźć dla niej naukowe – rzekomo – wyjaśnienie.

Zestawił magiczny zarzut z inną wiadomością Długosza, wedle której Elżbieta od dawna chorowała na płuca. Na tej wątłej podstawie ocenił, że narzeczona władcy była gruźliczką. I że „mając zarody suchot, świeciła podówczas, jak to się dziać zwykło, melancholijnym, a niezwykłym blaskiem swych oczu, i nimi oczarowała Jagiełłę”.

Czarownica na wczesnonowożytnej rycinie
Czarownica na wczesnonowożytnej rycinie. Elżbieta z Pilczy oczywiście tak NIE wyglądała. Można się jednak domyślać, że tak wyobrażali ją sobie kronikarze…

Ten sam mit powielił pierwszy polski biografii Jagiełłowej żony Klemens Kantecki. Pisał on, że „kobiety dotknięte zabójczą chorobą suchot jaśnieją blaskiem niezwykłej piękności, odznaczają się przede wszystkim świetnym połyskiem, krasą i mocnym rumieńcem”.

Argument był mu potrzebny, bo choć miał (podobnie jak inni historycy XIX stulecia) Jagiełłę za gamonia i naiwniaka, to nie przyjmował do wiadomości, iż ten mógłby poślubić rzekomo starą i brzydką kobietę. Co najwyżej dał się omamić jej chwilowemu gruźliczemu blaskowi!

Przeczytaj też o strasznych doświadczeniach Elżbiety z Pilczy w młodości. Jako nastolatka została uprowadzona, wykorzystana seksualnie i zmuszona do ślubu.

****

Burzliwe i tragiczne losy Elżbiety z Pilczy przedstawiłem znacznie szerzej w mojej nowej książce pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021). Dowiedz się więcej na Empik.com.


Fascynujące losy następczyń królowej Jadwigi

Bibliografia

  1. Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. 11: 1413–1430, Warszawa 2009.
  2. Kantecki K., Elżbieta, trzecia żona Jagiełły. Opowiadanie historyczne, Lwów 1874.
  3. Klubówna A., Cztery panie Jagiełłowe, Olsztyn 1983.
  4. Nitkiewicz M.R., Królowa Elżbieta z Pilczy i Łańcuta, trzecia żona Władysława Jagiełły, Łańcut 2003.
  5. Prochaska A., Długosz o Elżbiecie, trzeciej żonie Jagiełły, Lwów 1876.

Zobacz wszystkie nasze artykuły o jedynej kobiecie, którą kochał Władysław Jagiełło

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.