Strona główna » Encyklopedia » Elżbieta Granowska (ok. 1375-1420). Trzecia żona Władysława Jagiełły

Elżbieta Granowska (ok. 1375-1420). Trzecia żona Władysława Jagiełły

Elżbieta Granowska w wyobrażeniu Marcelego Krajewskiego. Obraz XIX-wieczny

Elżbieta z Pilczy, Elżbieta Granowska (ur. ok. 1375, zm. 12 maja 1420) – trzecia żona Władysława Jagiełły, królowa Polski niedynastycznego pochodzenia koronowana 19 listopada 1417 roku. Należała do możnego rodu Toporczyków.

Elżbieta z Pilczy była jedynym dzieckiem zaufanego współpracownika króla Kazimierza Wielkiego Ottona z Pilczy oraz Jadwigi z Melsztyńskich. Po śmierci ojca około 1385 roku jej matka stała się prawdopodobnie najzamożniejszą kobietą w kraju, a ona sama – najlepszą partią wśród córek możnowładczych. W 1386 roku, gdy Jadwiga z Melsztyńskich wystąpiła w roli matki chrzestnej nowego króla Władysława Jagiełły, Elżbieta zaczęła być uważana za duchową siostrę monarchy.


Reklama


W roku 1389 nastoletnia bogaczka została uprowadzona i wywieziona na Śląsk przez pośledniego rycerza Wisła Czambora, który następnie przymusił ją do ślubu. W 1390 roku Toporzankę odbił a następnie wziął za żonę Jan z Jičina – Morawianin działający z woli Władysława Jagiełły. W 1393 rycerz zabił też, pod krakowską łaźnią, porywacza Elżbiety.

Drugie małżeństwo Elżbiety z Pilczy trwało do 1394 lub 1395 roku, gdy Jan z Jičina zmarł, zapewne z przyczyn naturalnych. Mniej więcej dwudziestoletnia kobieta powróciła do Polski. Jako dwukrotna wdowa i ofiara gwałtu, nie mogła już liczyć na eksponowane małżeństwo. Po raz trzeci stanęła na ślubnym kobiercu prawdopodobnie w roku 1397 z wiernie służącym królowi, ale zbankrutowanym rycerzem Wincentym z Granowa. Kolejne lata jej życia znaczyły zażarte spory i procesy Wincentego z matką Elżbiety, odmawiającą mu swobodnego dostępu do rodowej fortuny.

Elżbieta Granowska wśród małżonek Władysława Jagiełły.
Elżbieta z Pilczy (Granowska) wśród małżonek Władysława Jagiełły. Schematyczne wyobrażenie z początku XVI wieku.

Elżbieta urodziła Wincentemu przynajmniej czworo dzieci: dwie lub trzy córki (w źródłach pojawiają się Jadwiga, Elżbieta i Eufemia, zdrobniale Ofka) oraz dwóch synów – Ottona i Jana. Po śmierci Jadwigi z Melsztyńskich w pierwszych latach XV stulecia Elżbieta (teraz nazywana Elżbietą Granowską) przejęła kontrolę nad ogromnym majątkiem obejmującym posiadłości wokół Pilczy położonej przy granicy ze Śląskiem oraz Łańcut z przyległościami, na pograniczu Rusi.

Zapewne już u schyłku XIV wieku Elżbieta Granowska zacieśniła znajomość ze swoim „bratem chrzestnym”, królem Jagiełłą. Poświadczone są wystąpienia króla w obronie interesów Toporzanki, a także jego wizyty w Łańcucie. W 1410 roku z majątku Elżbiety Granowskiej wystawiono oddziały biorące udział w bitwie pod Grunwaldem. Wkrótce po batalii mąż możnowładczyni, walczący w walnym starciu i następnie sowicie nagrodzony, zginął w zamachu z rąk nieznanych sprawców.


Reklama


Elżbieta z Pilczy nie dążyła do ponownego zamążpójścia. W lutym 1417 roku, niespełna rok po śmierci królowej Anny Cylejskiej, małżeństwo zaproponował jej jednak Władysław Jagiełło. Przygotowania do ślubu prowadzono potajemnie, a ceremonia odbyła się 2 maja 1417 roku w prowincjalnym Sanoku, w wąskim gronie skrzętnie dobranych dostojników.

Małżeństwo pozbawione zgody elit i zawarte z kobietą niedynastycznego pochodzenia, będącą na dodatek w wieku nie dającym nadziei na urodzenie potomstwa, doprowadziło do olbrzymiego skandalu i kryzysu politycznego. Krytykę tylko wzmagał fakt, że Elżbietę uważano za siostrę króla, a związek z nią w świetle prawa kanonicznego miał charakter kazirodczy.

Elżbieta z Pilczy w wyobrażeniu XVIII-wiecznego malarza.
Elżbieta z Pilczy w wyobrażeniu XVIII-wiecznego malarza.

Sam sekretarz władcy obelżywie określił Elżbietę z Pilczy mianem „śmierdzącej maciory”, natomiast Władysław Jagiełło dwukrotnie groził zrzeczeniem się tronu, jeśli jego związek nie zostanie zaakceptowany, a Elżbieta wyniesiona do rangi pełnoprawnej królowej. Pomimo oporu elit trzecią żonę Jagiełły koronowano na królową. Para otrzymała też post factum dyspensę kościelną, choć monarcha był zmuszony zadeklarować, że w razie śmierci Elżbiety nie wstąpi już w żaden kolejny związek sakramentalny. A tym samym – nie będzie się też starać o spłodzenie syna i przedłużenie rodu.

Elżbieta z Pilczy, prawdopodobnie już w chwili ślubu cierpiąca na chorobę płuc, zmarła 12 maja 1420 roku. Wiadomości kronik, źródła dworskie i dokumenty związane z podróżami monarchy wskazują, że była jedyną kobietą, jaką Władysław Jagiełło darzył głębokim przywiązaniem i szczerym uczuciem.

Książki o Elżbiecie z Pilczy (Elżbiecie Granowskiej)

Losy możnowładczyni, która została królową szeroko przedstawił Kamil Janicki w książce Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021).

Pasjonującą opowieść o czterech żonach jednego z najważniejszych władców w historii Polski w książce Kamila Janickiego pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021).

Nasze artykuły o Elżbiecie z Pilczy (Elżbiecie Granowskiej)


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.