Władysław Jagiełło. Fragment popiersia dłuta nieznanego artysty.

Władysław Jagiełło zagroził, że zrzeknie się tronu i wyjedzie z Polski. Co go skłoniło do takiego kroku?

Strona główna » Średniowiecze » Władysław Jagiełło zagroził, że zrzeknie się tronu i wyjedzie z Polski. Co go skłoniło do takiego kroku?

Wiosną 1417 roku atmosfera w Polsce była tak gęsta, że dałoby się ją kroić nożem. Władysław Jagiełło w tajemnicy wziął ślub. Według przedstawicieli elit z najgorszą kandydatką z możliwych.

Po dwóch politycznych małżeństwach, w których był bardzo nieszczęśliwy, mniej więcej 56-letni Władysław Jagiełło postanowił zawrzeć związek sprzeczny z jakimikolwiek interesami państwa czy nawet rodziny. Ślub zaproponował swojej wieloletniej przyjaciółce, Elżbiecie z Pilczy.


Reklama


Małopolska arystokratka miała za sobą już trzy małżeństwa, nie należała do rodu dynastycznego, w młodości padła ofiarą porwania i gwałtu, a na dodatek doczekała się gromadki dzieci z wcześniejszego związku. Była też w wieku, który nie dawał nadziei na urodzenie potomstwa władcy. Jagiełło natomiast wciąż nie miał żadnego legalnego syna, lecz tylko jedną córkę z poprzedniego związku, królewnę Jadwigę.

Władysław Jagiełło wiedział jak szokujące zamierza zawrzeć stadło. Dlatego zataił swoje plany nawet przed członkami rady koronnej. Zaprosił garstkę dostojników do ustronnego Sanoka i oznajmił im, że się żeni… na kilka godzin przed faktem. 2 maja 1417 roku Elżbieta z Pilczy została panią Jagiełłową. Ale jeszcze bardzo daleka droga dzieliła ją od korony.

Obecna bryła zamku w Łańcucie
Obecna bryła zamku w Sanoku. Pierwotnie gotycka rezydencja była wielokrotnie przebudowywana w epoce nowożytnej (fot. Lowdown, lic. CC-BY-SA 4,0).

Zły omen

Ślub wyjątkowo się nie udał. Zaraz po uroczystości rozpętała się ulewa, a karoca podstawiona dla Elżbiety ugrzęzła w błocie. Złamało się koło. Wobec ogromnego pośpiechu nikt nie przygotował zastępczego pojazdu, panna młoda nie miała więc innego wyjścia, jak tylko wspinać się do zamku pieszo, wśród wertepów.

Trudno zarzucać fałsz Janowi Długoszowi, który pisał, że Elżbietę wprowadzono do domu męża „w smutku”. Jeśli odbyły się jakiekolwiek zabawy, to bez większego rozmachu i pompy. Goście raczej grzali się przy palenisku, niż oddawali śpiewom, ucztowaniu i radosnym rozmowom.


Reklama


Cisza przed burzą

Król szybko opuścił sanocką rezydencję. W dalszy, zwyczajowy objazd kraju, wyruszył wspólnie z małżonką. Odwiedzali jedna po drugiej mieściny regionu.

Łańcucka historyczka Maria Nitkiewicz wyobrażała sobie, że ludność Rusi Czerwonej podejmowała parę monarszą „gościnnie”. Podobnie sądziła przed laty Anna Klubówna. Jej zdaniem „ogół szlachty”, przynajmniej na ziemiach, gdzie znano Elżbietę, przyjął wieści o ślubie z poddanką „spokojnie”. Nawet jeśli miała rację, to była to tylko cisza przed burzą.

Opozycja tężała, zbierała siły i argumenty. Wreszcie, po niespełna czterech miesiącach, przystąpiła do walnego ataku.

Pasjonującą opowieść o czterech żonach jednego z najważniejszych władców w historii Polski w książce Kamila Janickiego pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021).
Burzliwe i tragiczne losy Elżbiety z Pilczy przedstawiłem znacznie szerzej w mojej nowej książce pt. Damy Władysława Jagiełły.

Scysja, jakiej jeszcze nie widziano

W połowie sierpnia śmietanka może nie całego kraju, ale wszystkich południowych i centralnych prowincji królestwa, zjechała do Nowego Miasta Korczyna – wyjątkowo lubianego przez Jagiełłę ośrodka, położonego nad Wisłą, niespełna czterdzieści kilometrów na północ od Tarnowa.

W ciągu całego swojego panowania król odwiedził Korczyn aż osiemdziesiąt trzy razy. Wizyty z lata 1417 roku na pewno jednak nie wspominał ciepło.

Tym razem przeciwnicy mezaliansu nie dali się uciszyć ani ugłaskać, jak podczas pospiesznych, czysto pozorowanych konsultacji przeprowadzonych przed ślubem 2 maja.

Kanclerz, podkanclerzy, wojewodowie i kasztelanowie bez pardonu natarli na suwerena. Żądali odpędzenia Elżbiety i odwołania godów. Do podobnej scysji na polskich szczytach władzy nie doszło od całych dekad. A może nawet porównywalnego przypadku nie było jeszcze nigdy.

Osaczony król wprost zagroził abdykacją. I wiadomo o tym nie od bałamutnego Długosza, lecz ze współczesnego wydarzeniom krzyżackiego raportu.


Reklama


Pozwólcie mi wrócić do domu

Jagiełło ogłosił, że jest gotów zwolnić polski tron i przekazać go dziewięcioletniej córce, dla której panowie królestwa będą mogli swobodnie i bez jakichkolwiek interwencji z jego strony wybrać małżonka – a tym samym też swego nowego monarchę. Dla siebie prosił tylko, by mógł wraz z żoną spokojnie wyjechać na Litwę.

Niespodziewana odpowiedź zbiła dostojników z tropu. Pragnęli zapędzić monarchę w kozi róg, nawet go poniżyć i przymusić do swej woli. Ale nikt nie myślał o odbieraniu Jagielle korony i rozbijaniu unii polsko-litewskiej. Możnowładcy cofnęli się.

Elżbieta Granowska wśród małżonek Władysława Jagiełły
Elżbieta Granowska wśród małżonek Władysława Jagiełły. Schematyczne wyobrażenie z początku XVI stulecia.

Duchowy kazirodca

Zjazd rozwiązano, lecz ataki w żadnym razie nie ustały. Jako że król nie chciał dobrowolnie przyznać się do błędu, sięgnięto po argumenty prawne, po to by dowieść, że ślub, choć się odbył, to nie miał żadnej mocy.

Ofensywę kontynuowali polscy duchowni. Ze sfer kościelnych, być może wprost z otoczenia szczególnie przeciwnego związkowi kanclerza i jednocześnie biskupa krakowskiego Wojciecha Jastrzębca, wyszedł zarzut wyjątkowo hańbiący.


Reklama


Króla oskarżono o kazirodztwo. Nowa władczyni była córką Jadwigi z Pilczy, a więc kobiety, która oficjalnie poręczyła fakt nawrócenia Jagiełły w 1386 roku. Tym samym Elżbietę uważano za duchową siostrę monarchy. I była to więź uznawana za ważniejszą od pokrewieństwa krwi.

Bardzo się zafrasowali

Jest faktem, że Jagiełło zignorował przeszkody piętrzące się na gruncie prawa kanonicznego. Zapewne z uwagi na pośpiech i chęć zachowania sprawy jak najdłużej w tajemnicy nie postarał się z wyprzedzeniem o konieczną dyspensę. Zemściło się to na nim i na małżonce.

Władysław Jagiełło. Fragment popiersia dłuta nieznanego artysty.
Władysław Jagiełło. Fragment popiersia dłuta nieznanego artysty.

Obrzydliwy grzech, którego ponoć dopuściło się „rodzeństwo”, był dokładnie takim argumentem, jakiego potrzebowali przeciwnicy monarchy. Zgrabnie tłumaczył, dlaczego Bóg gniewał się na króla i w dniu ślubu zesłał nieprzychylne znaki.

Trudno było z powagą twierdzić, że Stworzyciel srożył się na samo naruszenie dynastycznych obyczajów albo że zasnuł niebo chmurami, bo nie podobało mu się stadło z kobietą niezdolną urodzić następcy tronu. W wyobrażeniach późnego średniowiecza jak najbardziej mieściła się natomiast jawna reakcja sił niebiańskich na złamanie kanonów. Zwłaszcza tych regulujących sferę seksualną.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Oskarżenie, tak skuteczne na arenie wewnętrznej, mogło też mocno zaszkodzić renomie króla i Polski w Europie. Tym jednak rozgorączkowani opozycjoniści nie zaprzątali sobie głów. Zarzut, jak należało oczekiwać, zaraz podchwycili i roznieśli Krzyżacy. Powtórzyli go na właśnie trwającym wielkim soborze w Konstancji, „czym się posłowie polscy bardzo zafrasowali”.

Przeczytaj też o pierwszym liście Jagiełły spod Grunwaldu. Co napisał do żony po zwycięskiej bitwie?

Fascynujące losy następczyń królowej Jadwigi

Bibliografia

  1. Duczmal M., Elżbieta z Pilczy [w:] tejże, Jagiellonowie. Leksykon biograficzny, Kraków 1996.
  2. Gąsiorowski A., Itinerarium króla Władysława Jagiełły 1386–1434, Warszawa 2015.
  3. Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. 11: 1413–1430, Warszawa 2009.
  4. Kantecki K., Elżbieta, trzecia żona Jagiełły. Opowiadanie historyczne, Lwów 1874.
  5. Nitkiewicz M.R., Królowa Elżbieta z Pilczy i Łańcuta, trzecia żona Władysława Jagiełły, Łańcut 2003.
  6. Prochaska A., Długosz o Elżbiecie, trzeciej żonie Jagiełły, Lwów 1876.
  7. Rutkowska G., Itineraria żon króla Władysława Jagiełły, „Roczniki Historyczne”, 54: 1998.
Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.