W listopadzie 1918 roku Stanisław Maczek stanął na czele ochotniczej kompanii krośnieńskiej. Ilustracja poglądowa (domena publiczna).

Wypad na wroga w białej bieliźnie. Akcja, która wsławiła młodego Stanisława Maczka

Podsumowanie

14 listopada 1918 roku dotychczasowy oficer armii austriackiej zgłosił się na ochotnika do walki z Ukraińcami. Dostał zadanie więcej niż ambitne: miał przeistoczyć zgraję żółtodziobów w sprawny, zgrany i śmiertelnie niebezpieczny oddział.

Stanisław Maczek służył w czasie wielkiej wojny w elitarnej formacji Strzelców Tyrolskich. Walczył w Galicji Wschodniej i na Bukowinie, a nawet wykładał w szkole oficerskiej (przeczytaj więcej na ten temat w moim poprzednim artykule). W listopadzie 1918 roku wreszcie dostał szansę, by swoje umiejętności i doświadczenie frontowe wykorzystać dla dobra odrodzonej ojczyzny.

Lubiany, szanowany, konsekwentny. Maczek na czele kompanii krośnieńskiej

Maczka postawiono na czele kompanii złożonej z ochotników i nazywanej krośnieńską. Ujawniła się wówczas jego stanowczość i konsekwencja w stosunku do podwładnych. Był jednak też dowódcą o pogodnym usposobieniu, sprawiedliwym i dbałym o żołnierzy, którzy lubili go za to i szanowali.


Kompania krośnieńska walczyła w składzie grupy operacyjnej ppłka Emila Swobody. Pierwszym sukcesem tych oddziałów było opanowanie Ustrzyk Dolnych a pod koniec listopada 1918 roku Chyrowa, ważnego w tym rejonie węzła kolejowego. W zdobyciu tego ostatniego znaczny udział miała kompania por. Maczka, która skrycie przemieściła się i zaatakowała od tyłu ukraińskie pozycje. Po tym sukcesie, na początku 1919 roku, front stanął.   

Specjalista od działań niekonwencjonalnych

W tym czasie por. Stanisław Maczek stał się niekwestionowanym specjalistą od „wypadów”. Specyficzny, górzysty teren i brak ciągłej linii frontu stanowiły wręcz wymarzone warunki do różnych niekonwencjonalnych działań.

Stanisław Maczek był surowym ale i sprawiedliwym dowódcą, który dbał o podwładnych. Na zdjęciu już jako pułkownik Wojska Polskiego (domena publiczna).

Młody oficer umiejętnie to wykorzystywał, uderzając śmiało, z zaskoczenia na pozycje nieprzyjaciela. Jego popisową akcją był wypad na Smereczną. Zajmowała tam pozycje ukraińska bateria haubic, która trzymała w szachu szlak kolejowy w rejonie miejscowości Terło.

Maczek osobiście uczestniczył w patrolach mających na celu zlokalizowanie stanowisk ukraińskiej artylerii. Wreszcie kiedy się to powiodło, nocą z 18 na 19 lutego, ruszył do akcji na czele stu swoich ludzi, by uciszyć wrogie działa.

Stu odważnych, minimalne straty

Polacy, brnąc w głębokim śniegu, z białą bielizną nałożoną na wierzch aby nie odcinać się od otoczenia, przekradli się między ukraińskimi ubezpieczeniami. Zaskoczenie było kompletne i żołnierze Maczka zdobyli haubicę oraz wzięli do niewoli jej obsługę. Na koniec wycofali się ze zdobyczą główną drogą, wykorzystując zamieszanie w oddziałach ukraińskich.

W czasie powrotu zagarnęli jeszcze do niewoli pluton ukraińskiej piechoty i zdobyli dwa cekaemy. Wszystko to odbyło się niewielkim kosztem. Żaden Polak nie zginął, tylko kilku odniosło rany.

Polskie dowództwo dostrzegło młodego, utalentowanego oficera. Przygotowano dla niego wniosek o awans, który jednak nie został wówczas zrealizowany. Zamiast tego Maczkowi wyznaczono nowe, nie mniej ambitne zadanie. O nim przeczytacie w kolejnym artykule z serii poświęconej początkom kariery wybitnego generała.


Bibliografia:

  1. Michał Klimecki, Wojna polsko-ukraińska. Lwów i Galicja Wschodnia 1918-1919, Bellona SA, Warszawa 2014.
  2. Stanisław Maczek, Od podwody do czołga, Towarzystwo Naukowe KUL, Orbis Books Ltd., Lublin-Londyn 1990.
  3. Jerzy Majka, Generał Stanisław Maczek, Wydawnictwo LIBRA, Rzeszów 2005.
  4. Piotr Potomski, Generał broni Stanisław Maczek 1892-1994, Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, Warszawa 2012.
  5. Lech Wyszczelski, Wojna o Kresy Wschodnie 1918-1921, Bellona SA, Warszawa 2011.
  6. Zbiorowe, Księga jazdy polskiej, Warszawa 1938.
Autor
Dariusz Kaliński
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.