Żołnierze wyklęci okradali polskich chłopów. Twierdzili, że mają do tego pełne prawo

Strona główna » Polecane » Żołnierze wyklęci okradali polskich chłopów. Twierdzili, że mają do tego pełne prawo

Czy polska ludność naprawdę powszechnie i dobrowolnie wspierała antykomunistyczną partyzantkę? Czy chłopi z entuzjazmem żywili i zaopatrywali żołnierzy wyklętych? „To mit” – tłumaczy prof. Mariusz Mazur. Nawet członkowie podziemia przyznawali, że dla zdobycia zapasów posuwali się do przemocy i zastraszania.

„W pozaprofesjonalnej pop-historii istotne znaczenie odgrywa (…) mit dotyczący bezwarunkowego i stałego poparcia społecznego dla podziemia”- pisze profesor Mariusz Mazur w nowej książce pt. Antykomunistycznego podziemia portret zbiorowy 1945-1956


Reklama


No waśnie: mit. Rzeczywistość była oczywiście o wiele bardziej złożona i zróżnicowana od legendy.

Podejście do powojennej, antykomunistycznej partyzantki zmieniało wraz z upływem miesięcy. Nigdy nie działało w niej zbyt wielu Polaków, W początkowym okresie tak zwani żołnierze wyklęci mogli jednak liczyć na spore poparcie cywilów.

Początkowo ludność chętnie wpierała partyzantów. Z czasem było coraz trudniej. Na zdjęciu z 1947 roku członkowie partyzantki antykomunistycznej (domena publiczna).
Początkowo ludność chętnie wpierała partyzantów. Z czasem było coraz trudniej. Na zdjęciu z 1947 roku członkowie partyzantki antykomunistycznej (domena publiczna).

Strach przed represjami ze strony władz oraz pragnienie, by wreszcie zapanował spokój, sprawiały, że stopniowo ubywało chętnych do dobrowolnej pomocy partyzantom. Jak pisze profesor Mazur:

(…) łatwiej było wyżywić grupę stuosobową w 1945 r. niż kilkunastoosobową dwa lata później. W drugiej połowie 1947 r. w poszczególnych jednostkach konspiratorzy niekiedy narzekali na głód i niedostatek. Pojawiały się nawet przypadki rabowania własności oddziału.

Przeczytaj też: Tortury dla nieletnich, sędziowie, którzy nie skończyli podstawówki. Jeden z najgorszych stalinowskich sądów w Polsce

W takiej sytuacji członkowie podziemia coraz częściej sięgali po argument siły, aby zdobyć od okolicznej ludności potrzebne im zapasy.

Po dobroci nic nie dali

Profesor Mazur przytacza relacje bezpośrednich uczestników takich działań.


Reklama


Piotr Zwolak „Junior”, który służył w oddziale Hieronima Dekutowskiego „Zapory”, pisał:

Byliśmy głodni, a trafiła nam się uboga kwatera. Gospodarz mówi, że tam dalej jest bogaty dom. Zostałem wydelegowany przez kolegów, aby postarać się o coś do jedzenia. (…)

Wszedłem do dużej, schludnej izby pełnej zapachu świeżo upieczonego ciasta. Było poukładane na kanapie i przykryte czystym obrusem. Na półkach garnki z mlekiem i śmietaną.

Hieronim Dekutowski "Zapora". To do jego oddziału należał Zwolak (domena publiczna).
Hieronim Dekutowski „Zapora”. To do jego oddziału należał Zwolak (domena publiczna).

Właścicielami tych smakołyków okazało się starsze małżeństwo, które jednak ani myślało po dobroci dzielić się z partyzantami. Twierdzili, że „sami nie mają za dużo”. To do żywego oburzyło „Juniora”.

Podchodzę do kanapy i odkrywam prześcieradło. Aż mi ślinka poszła na widok pierogów, strucli, bułek. Klnę pod nosem. — My się poniewieramy, aby takiego chama komuniści nie zapędzili do kołchozu, a on żałuje nam chleba i mleka. Przecież wie, kim jesteśmy (…).

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Celowo proszę choć o jeden placek i garnek śmietany. (…) Chłop jednak nie ustąpił. Chyba dlatego, że grzecznie prosiłem. Kobieta również hardo odpowiada, że nic nie dadzą.

Siłą zabrali znacznie więcej

Po tym jak Zwolak wrócił z pustymi rękoma koledzy z oddziału wyśmiali jego uprzejmość i postanowili pokazać mu jak się to robi.


Reklama


Tym razem bierzemy dwie kobiałki, prześcieradło i we czterech idziemy do tej samej chaty. W domu nic się nie zmieniło. Patrzą tylko wrogo. (…) jest kiełbasa, boczek, a nawet bańka po mleku pełna bimbru.

Ładujemy wszystko do naszych koszy. Baba lamentuje a chłop próbuje coś wytargować. Proszą teraz, aby im coś zostawić. Dostał więc lufą pistoletu w łeb i od razu się uspokoił. Dodatkowo zabieramy dwa garnki zsiadłego mleka i garnek śmietany.

Tekst stanowi fragment książki Mariusza Mazura pod tytułem Antykomunistycznego podziemia portret zbiorowy 1945-1956 (Bellona 2018).
Tekst powstał w oparciu o książkę Mariusza Mazura pod tytułem Antykomunistycznego podziemia portret zbiorowy 1945-1956 (Bellona 2018).

Sami sobie ją zagęścimy

Z kolei Jerzy Karwowski „Newada” po latach opisywał, jak to pewna kobieta jednocześnie stwierdziła, że nie ma nic do jedzenia dla partyzantów i odruchowo… zaczęła przygotowywać patelnię do smażenia.

Nalała na nią wody, po czym uświadomiła sobie, jakie musi to robić wrażenie. Zamarła w bezruchu. Zaskoczonym „leśnym”, którzy zapytali ją co planuje pichcić odparła:


Reklama


Stoję i proszę Boga, żeby woda zgęstniała.

– To my poszukamy i może ją zagęścimy – powiedział »Ciemny«.

Otworzył drzwiczki do piwnicy, a kobieta ręce załamuje i w krzyk. (…) Słyszałem, że nasi wzięli wtedy całego świniaka z beczki jako sankcję. Myślę, że jak następnym razem przyszli partyzanci, to już nie modliła się nad patelnią, tylko dała, co miała”.

Przeczytaj też: Zabijali nawet kobiety i dzieci. Jak polscy partyzanci tłumaczyli to, co robili Ukraińcom?

Zabili go, bo bronił swojego mienia

Tak było w przypadku polskich mieszkańców wsi. Gdy chodziło o Ukraińców czy Białorusinów sprawy przybierały często znacznie bardziej dramatyczny obrót. Profesor Mazur przytacza historię pewnego ukraińskiego chłopa, który nie chcąc oddać partyzantom konia i wozu sięgnął po broń, zmuszając ich do ucieczki.

Dwa tygodnie później członkowie podziemia wzięli na nim krwawy odwet, mordując gospodarza i zabierając przy okazji również to, czego im uprzednio odmówiono.

Partyzanci uznali, że chłop broniący swojego dobytku zasługuje na najwyższy wymiar kary. Zdjęcie poglądowe (domena publiczna).
Partyzanci uznali, że chłop broniący swojego dobytku zasługuje na najwyższy wymiar kary. Zdjęcie poglądowe (domena publiczna).

Lubelski historyk podsumowuje w swojej książce sprawę w następujący sposób:

Rekwizycję/kradzież konspiratorzy uznali za działanie prawomocne, legalne, obronę przed nią zaś za akt niepodporządkowania penalizowany najwyższym wymiarem kary.

Taki sposób myślenia i postępowania ujawnia szerszy problem — poczucie dominacji niepodlegającej kontroli wpływa na instrumentalizowanie innych, a w tym wypadku wywołało oczekiwanie bezwzględnego posłuszeństwa i bezwolności oraz szczodrego wsparcia.


Reklama


Na cele organizacyjne można

Podobnie było w przypadku Romualda Rajsa „Burego”, o którym cytowany wyżej Jerzy Karwowski „Newada” pisał:

On się nie ceregielił; żądał, egzekwował. Miał takie powiedzenie: dziad prośbą, żołnierz groźbą, obaj tyle samo wskórają. Czasami tak było, że ludzie nie wiedzieli, czy to partyzantka, czy wojsko. Trochę się skarżyli ludzie na »Burego«; no ale żaden chłop nie lubi dawać, a »Bury« nie miał przecież taboru. (…)

Oczywiście, nie stawiam się na poziomie bandytów. Co innego wziąć dla siebie, co innego na cele organizacyjne”.

Romuald Rajs „Bury” uważał, że żołnierz ma prawo groźbą zdobywać niezbędne zaopatrzenie. Na zdjęciu prowadzi swoich ludzi (domena publiczna).

Kradli nie tylko bandyci

Na kartach książki Antykomunistycznego podziemia portret zbiorowy 1945-1956 profesor Mazur jasno pisze, że:

Nie ma możliwości ustalenia, na ile udzielanie pomocy partyzantom było efektem przymusu, strachu czy presji moralnej, a na ile wynikało z jednoznacznej, dobrej woli pomagających. (…)

Niemniej w tym kontekście jest bardzo mało prawdopodobne, by przejmowanie dóbr materialnych odbywało się wyłącznie za nieprzymuszonym porozumieniem stron.


Reklama


Gdyby (…) wierzyć niektórym polskim historykom, można by odnieść wrażenie, że chłopi głównie zastanawiali się nad tym, jak ugościć partyzantów przy suto zastawionych stołach i jak pozbyć się na ich rzecz ubrań, butów i innych przedmiotów.

Wydaje się jednak, że to zbyt optymistyczne podejście. Nie tylko bandytom, ale również niepodległościowcom zdarzały się wspomniane już kradzieże nazywane przez nich „rekwizycjami”. Szukano dla nich jedynie usprawiedliwienia, by uspokoić własne sumienie.

Przeczytaj również o tym dlaczego tylko niespełna jeden procent Polaków stanęło po wojnie od walki z komunistami.

Bibliografia

Polecamy

Autor
Rafał Kuzak
34 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.