Żydzi uratowali Kraków przed największą katastrofą ostatnich stuleci. Polacy woleli iść spać

Kraków stanął w obliczu niebezpieczeństwa większego, niż jakiekolwiek inne. Polacy szybko jednak znużyli się walką z żywiołem i udali na nocny spoczynek. Gdy oni spokojnie chrapali, niestrudzony bój z pożogą kontynuowali Żydzi.

W innym artykule pisałem już o ostatnim wielkim pożarze w dziejach Krakowa, który wybuchł 18 lipca 1850 roku. Pożoga strawiła co dziesiąty budynek w mieście, w tym ogromną część zabytkowego centrum, łącznie z bezcennym kościołem Dominikanów, pałacem biskupim i kamienicami przy Rynku Głównym.


Reklama


„Los całej części miasta leżącej na linii wiatru był przesądzony” – komentował historyk Juliusz Demel, badający katastrofę i jej skutki. Miał rację. Nie należy jednak bagatelizować pracy podejmowanej przez zdesperowanych mieszkańców Krakowa.

Z ogromnym wysiłkiem zdołano ograniczyć skalę pożogi. Wielogodzinna walka z płomieniami pozwoliła uratować Sukiennice, najstarszy gmach Uniwersytetu Jagiellońskiego czy Kościół Mariacki. A także – uniemożliwić rozprzestrzenienie się ognia na inne obszary metropolii.

Pożar Krakowa na obrazie Baltazara Stachowicza z 1850 roku.

Nie każdy jednak był gotowy dać z siebie wszystko, by zapobiec zagładzie zabytkowego grodu.

Znużenie, podłość i chęć zysku

Świadkowie wydarzeń podkreślali, że w pierwszych chwilach na ratunek zabudowie miasta rzuciły się prawdziwe tłumy. Pożar trwał jednak przez długie godziny, a obywatele, początkowo tak chętni do ryzyka i podejmowania trudu, wytracali entuzjazm.


Reklama


Rozprzestrzeniały się teorie spiskowe o podpalaczach, którzy doprowadzili do katastrofy. Dochodziło też do rabunków i napaści – wiele mętów społecznych widziało w bezprecedensowej klęsce okazję do łatwego zarobku kosztem ofiar.

Ostatnia garstka ochotników

Nocą ogień szalał nadal, choć nie rozprzestrzeniał się już w takim tempie, jak wcześniej. To był moment, by zdwoić wysiłki i do reszty zdławić płomienie. Zmęczeni Krakusi zamiast tego… zaczęli rozchodzić się do domów.

Nabożeństwo przed strawionym przez ogień kościołem Dominikanów. Rycina z 1851 roku.

Juliusz Demel podkreślał, że rozpierzchła się większość tych, którzy dotąd starali się ratować miasto. Została tylko garstka „niestrudzonych ochotników”, którym „pozostałe dzielnice zawdzięczały swoje ocalenie”.

Nazajutrz sytuacja jeszcze się pogorszyła. „W wielu przypadkach już tylko za wysoką opłatą można było znaleźć chętnych do tłumienia zarzewia” – zaznaczał ponuro historyk.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Chwalebne usiłowania Izraelitów”

Kto wytrwał do samego końca? Na ten temat dosadnie pisali reporterzy miejscowego dziennika – konserwatywnego, polskiego „Czasu”. Ich słów nie ma potrzeby komentować. Niech każdy sam wyciągnie wnioski.

Obywatele i mieszkańcy śpią, a nieczułość ich zawstydzają ludzie, którzy nie mając żadnego albo bardzo mały interes narażają życie swoje na niebezpieczeństwo. (…) Dzisiejszej nocy sami tylko starozakonni i chłopi z wsi okolicznych ratują miasto. (…)


Reklama


Widziano kilkadziesiąt chłopców żydowskich, 10 do 14-letnich, którzy upadając pod ciężarem konewek z wodą dostarczali wody do sikawek. Z chrześcijan tylko kilkunastu akademików i cokolwiek czeladzi rzemieślniczej z całą duszą spieszyli w pomoc chwalebnym usiłowaniom Izraelitów.

Przeczytaj też o tym, ilu Żydów naprawdę zamieszkiwało przedrozbiorową Polskę.

Bibliografia

  • Demel Juliusz, Pożar Krakowa 1850 r., Kraków 1952.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.