Anna Danuta. Najdłużej żyjąca władczyni średniowiecznej Polski?

Strona główna » Średniowiecze » Anna Danuta. Najdłużej żyjąca władczyni średniowiecznej Polski?

Przez lata twierdzono, że Anna Danuta wyprzedziła wszystkie władczynie średniowiecznej Polski. Najzdrowsze, najsilniejsze kobiety dożywały najwyżej osiemdziesięciu lat. Ona miała umrzeć znacznie później. W wieku, który nawet dzisiaj budzi zazdrość.

„Z [wszystkich] żon Piastów (…) najdłużej żyła Danuta Anna, żona Janusza I, księcia mazowieckiego” – twierdził prawdopodobnie najwybitniejszy polski genealog, Kazimierz Jasiński.

O Danucie Annie mówiono też, że jej związek był najdłużej trwającym małżeństwem spośród wszystkich, które zawarli członkowie dynastii Piastów.


Reklama


Bohaterka Krzyżaków

To co dawniej pisano o Annie Danucie, tworzyło obraz postaci co najmniej nietuzinkowej. W Krzyżakach Henryka Sienkiewicza była pobożną, sprawną i odważną opiekunką Danusi Jurandówny. A w rzeczywistości?

Anna Danuta urodziła się jako córka wielkiego litewskiego wodza Kiejstuta. Brata też miała niczego sobie. Był nim sławny Witold: krewniak i konkurent Władysława Jagiełły, a zarazem współtwórca triumfu odniesionego pod Grunwaldem.

Antonina Klońska jako księżna Anna Danuta. Spektakl Krzyżacy, fotografia z ok. 1920 roku wykonana przez Rudolfa Wiśniewskiego. Domena publiczna (zbiory Muzeum Krakowa)
Antonina Klońska jako księżna Anna Danuta. Spektakl Krzyżacy, fotografia z ok. 1920 roku wykonana przez Rudolfa Wiśniewskiego. Domena publiczna (zbiory Muzeum Krakowa).

Dokładna data narodzin Anny Danuty nie jest znana. Przyjmuje się, że przyszła na świat około roku 1358 lub najpóźniej na początku lat 60. XIV wieku. Do chrztu trzymał ją zaś krzyżacki komtur, Günter von Hohenstein.

Wojna o wiano Anny Danuty z samym Jagiełłą

Annę Danutę wydano za mąż zanim skończyła osiemnaście lat. Stanęła na ślubnym kobiercu z księciem warszawskim Januszem I. Świeżo upieczony władca zaraz zaatakował Litwę, tłumacząc, że zajmuje wiano należne małżonce. Wojna z wielkim księciem Jagiełłą nie potoczyła się jednak po jego myśli. Janusz był zmuszony szybko wycofać wszelkie żądania.

Anna Danuta urodziła trzech synów, wszyscy jednak odeszli do wieczności jeszcze przed swym ojcem. Księżna miała też wspierać Kościół (pisano, że ufundowała świątynię Maryi Panny na Nowym Mieście w Warszawie, wraz z okazałą, „czteroboczną wieżą”). Przede wszystkim wspierała jednak krewnych. Autor jej klasycznego biogramu, Tadeusz Piotrowski, twierdził, że Anna Danuta udzieliła schronienia zarówno uciekającemu z Litwy Witoldowi, jak i innemu swojemu bratu – Zygmuntowi Kiejstutowiczowi.

Tradycyjnie przyjmowano, że księżna zmarła dopiero w roku 1448. Tadeusz Piotrowski twierdził, że dożyła „poważnego wieku około 86 lat”. Zdaniem Kazimierza Jasińskiego była nawet starsza: odeszła jako mniej więcej 90-latka! Czy to jednak w ogóle możliwe?

Anna Danuta. Czy naprawdę żyła najdłużej?

Przed paroma laty rekord długości życia ustanowiony przez Annę Danutę zakwestionował inny genealog – dr hab. Janusz Grabowski z Torunia. Na kartach książki Dynastia Piastów mazowieckich wykazał, że twierdzenia o późnej śmierci księżnej są oparte na bardzo słabych przesłankach.

Pieczęć Janusza I warszawskiego.

Tylko jeden tekst wprost stwierdza, że Anna Danuta wciąż żyła w 1440 roku i zapewniła azyl Zygmuntowi Kiejstutowiczowi. Problem w tym, że to notatka bardzo mało wiarygodna. Jak tłumaczy Grabowski, odnośny fragment w tak zwanej Kronice Bychowca dopisano dopiero… w XIX wieku! Pół tysiąclecia po wydarzeniach.

Co do innych źródeł: według Grabowskiego po prostu nie istnieją. Historyk utrzymuje, że jego poprzednicy niechcący pomieszali wzmianki o Annie Danucie z tymi, które dotyczyły jej synowej – również noszącej imię Anny. To ta druga władczyni miała być dobrodziejką Kościoła, a nawet regentką w imieniu syna.


Reklama


Według ustaleń Janusza Grabowskiego, Anna Danuta i tak żyła długo, przynajmniej jak na warunki średniowiecza. Ale żadnych rekordów nie zdołała pobić. Odeszła z tego łez padołu 26 listopada 1424 roku jako kobieta mniej więcej 66-letnia.

Przeczytaj też o najbogatszej Polce w dziejach. Czy domyślasz się o kim mowa?

Bibliografia

  1. Grabowski Janusz, Dynastia Piastów mazowieckich. Studia nad dziejami politycznymi Mazowsza, intytulacją i genealogią książąt, Kraków 2012.
  2. Jasiński Kazimierz, Rozważania o Piastach (Ze studiów nad genealogią Piastów), Cz. 1, „Herald”, nr 6 (1992).
  3. Piotrowski Tadeusz, Anna Danuta (zm. 1448) [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. I, Kraków 1935.

Ilustracja tytułowa: Lucyna Winnicka jako Anna Danuta w ekranizacji Krzyżaków (reż. Aleksander Ford). Kadr z filmu.

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.