Był ostatnim zagranicznym politykiem, z którym spotkał się Piłsudski. Jego słowa zaskoczyły polskich dyplomatów

Strona główna » Międzywojnie » Był ostatnim zagranicznym politykiem, z którym spotkał się Piłsudski. Jego słowa zaskoczyły polskich dyplomatów

Na początku kwietnia 1935 roku do Warszawy przybył lord tajnej pieczęci Anthony Eden. Późniejszy trzykrotny minister spraw zagranicznych oraz premier Wielkiej Brytanii był ostatnim zagranicznym dygnitarzem, z którym spotkał się Józef Piłsudski. To co powiedział zupełnie zaskoczyło polskich dyplomatów.

Piastujący funkcję ministra bez teki w rządzie Ramsaya MacDonalda polityk na przełomie marca i kwietnia 1935 roku zawitał także do Berlina, Moskwy i Pragi. W stolicy III Rzeszy towarzyszył ministrowi spraw zagranicznych Johnowi Simonsowi. W pozostałych przypadkach sam kierował brytyjską delegacją.


Reklama


Pakt wschodni

Zakrojona na szeroką skalę ofensywa dyplomatyczna była próbą ratowania koncepcji zaproponowanego rok wcześniej przez Francuzów tak zwanego paktu wschodniego. Jak wyjaśnia profesor Czesław Brzoza projekt zakładał, że:

Polska, Niemcy, ZSRR, Czechosłowacja i kraje bałtyckie miałyby oficjalnie uznać swoje aktualne granice, zapewnić sobie nawzajem pomoc w wypadku agresji i zobowiązać się do niepopierania agresora.

Anthony Eden i Józef Beck. Zdjęcie z kwietnia 1935 roku (domena publiczna).
Anthony Eden i Józef Beck. Zdjęcie z kwietnia 1935 roku (domena publiczna).

Podpisanie traktatu wiązałoby się z osłabieniem francuskich gwarancji dla Warszawy na wypadek wybuchu wojny z Niemcami. Nic więc dziwnego, że nad Wisłą koncepcja nie wzbudziła entuzjazmu. Również Hitler, który głośno mówił o rewizji wschodnich granic III Rzeszy, nie był nim zainteresowany.

Beck nie dał się przekonać

Eden przyjechał do Warszawy w nocy z 1 na 2 kwietnia 1935 roku. Nastąpiło to bezpośrednio po trzydniowej wizycie w Moskwie. Brytyjski polityk w pierwszej kolejności spotkał się z Józefem Beckiem.


Reklama


Podczas rozmowy, w której wzięli udział również polski ambasador w Londynie Edward Raczyński oraz dyrektor gabinetu szefa MSZ Roman Dębicki Eden poinformował o rezultacie wcześniejszych negocjacji prowadzonych z władzami III Rzeszy i ZSRS. Następnie zaprezentował nieco zmodyfikowaną wizję paktu zbiorowego bezpieczeństwa.

Argumenty przedstawione przez lorda tajnej pieczęci nie przekonały Becka. Po zakończeniu pierwszej tury rozmów odbył się obiad wydany na cześć zagranicznego gościa przez prezydenta Mościckiego. Po południu wyspiarzy przyjął z kolei w Belwederze Józef Piłsudski. Podczas prowadzonej po francusku rozmowy obecny był również Beck oraz jego zastępca Jan Szembek.

Artykuł stanowi fragment książki Marka Świerczka pt. Krucjata 1935. Wojna której nigdy nie było (Wydawnictwo Fronda 2021).
Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Marka Świerczka pt. Krucjata 1935. Wojna której nigdy nie było (Wydawnictwo Fronda 2021).

„Rosja Sowiecka robi wrażenie organizmu bardzo słabego”

Z zapisków wiceministra, cytowanych przez Marka Świerczka w książce Krucjata 1935. Wojna której nigdy nie było, dowiadujemy się, że Eden starał się przekonać Marszałka oraz jego otoczenie o tym, iż:

Ogólnie rzecz biorąc, Rosja Sowiecka robi wrażenie organizmu bardzo słabego, który ma tyle do uporządkowania u siebie, że najmniej w ciągu 50 lat nie należy się z jego strony obawiać żadnego działania agresywnego.


Reklama


Jednocześnie brytyjski wysłannik bardzo mocno podkreślał rosnące zagrożenie ze strony Niemiec.

Eden wiele obiecywał sobie po spotkaniu z nieformalnym przywódcą Polski. Ale – jak sam później stwierdził – bardzo się zawiódł. Nikt nie poinformował go bowiem o fatalnym stanie zdrowia rozmówcy.

Ostatnie znane zdjęcie Józefa Piłsudskiego z 20 marca 1935 roku (domena publiczna).
Ostatnie znane zdjęcie Józefa Piłsudskiego z 20 marca 1935 roku. Widać na nim jak postępująca choroba wyniszczała jego organizm (domena publiczna).

Lord tajnej pieczęci z wielkim trudem próbował „nawiązać kontakt z tą uświęconą i zaledwie wymawiającą słowa postacią”. Po trwającym około godzinę spotkaniu nie był nawet pewien, jak Piłsudski odniósł się do jego twierdzeń, ponieważ „umysł marszałka już zawodził”.

Szembek jednak w pozostawionych zapiskach utrzymywał, że tego dnia Marszałek jasno wyraził swoje zdanie i zupełnie nie zgadzał się z tezami głoszonymi przez gościa z Albionu. W pierwszej kolejności miał stwierdzić, że nie można wypowiadać się na temat Rosji bez dogłębnego jej poznania.

Brytyjczykom wcale nie chodziło o pakt wschodni?

Po drugie wskazywał, że niebezpieczeństwo jakie stanowił Związek Sowiecki dla pokoju w Europie było równe temu prezentowanemu przez III Rzeszę. Dalej wiceminister, cytowany w książce Krucjata 1935. Wojna której nigdy nie było, pisał, że polska strona nie zgadzała się:

(…) również z Edenem co do oceny armii sowieckiej; w przeciwieństwie do jego zdania twierdzimy, i to na podstawie bardzo istotnej analizy, że armia ta jest bardzo silna i że stanowi element o ogromnej sile potencjalnej.

Jan Szembek. Zdjęcie z lat 30. XX wieku (domena publiczna).
Jan Szembek. Zdjęcie z lat 30. XX wieku (domena publiczna).

Ta różnica w ocenie Rosji i Niemiec dziwi mnie tym więcej, że ani chwili wątpić nie mogę, by Eden opinię swoją o ZSRR opierał wyłącznie na impresjach swego 3-dniowego pobytu w Moskwie; niewątpliwie musi się on w tej mierze powodować uprzednimi, poważnymi studiami.

Marek Świerczek twierdzi, że wbrew powszechnie przyjętej opinii Brytyjczykom wcale nie zależało na „uświadomieniu Polakom zagrożenia ze strony Niemiec i zmniejszenia obaw przed sojuszem multilateralnym z udziałem ZSRS”.


Reklama


Jego zdaniem „Eden, wmawiając Polakom, że Sowieci są niezdolni do wojny, de facto starał się przełamać opór Piłsudskiego przed wojną z nimi jako z potencjalnie groźnym przeciwnikiem”. A co wy sądzicie o takiej interpretacji słów lorda tajnej pieczęci?

Przeczytaj również czy Piłsudski chciał oddać Niemcom część polskiego terytorium? Słowa jego wysłannika dają do myślenia

Czy Piłsudski chciał z Hitlerem ruszyć na Moskwę?

Bibliografia

  • Brzoza Czesław, Sowa Andrzej L., Historia Polski 1918-1945, Kraków 2007.
  • Maria Nowak-Kiełbikowa, Anthony Eden w Warszawie (2-3 kwietnia 1935 r.), „Dzieje Najnowsze”, t. 16 (1984).
  • Marek Świerczek, Krucjata 1935. Wojna której nigdy nie było, Wydawnictwo Fronda 2021.
Autor
Rafał Kuzak
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.