Zdobycie Konstantynopola na weneckiej mozaice z 1213 roku

Czwarta krucjata (1202-1204). Najbardziej kompromitująca wyprawa krzyżowa średniowiecza

Strona główna » Średniowiecze » Czwarta krucjata (1202-1204). Najbardziej kompromitująca wyprawa krzyżowa średniowiecza

Oficjalny cel czwartej wyprawy krzyżowej był taki sam, jak wszystkich wcześniejszych. Chodziło o wzmocnienie państw krucjatowych w Ziemi Świętej i odbicie Jerozolimy z rąk muzułmanów. Krzyżowcy mieli zejść na ląd w Egipcie i tam związać siły Ajjubidów. Zamiast tego popłynęli jednak do Konstantynopola i zaatakowali stolicę chrześcijańskiego cesarstwa.

Bizancjum, które jeszcze na początku wieku X było największym mocarstwem chrześcijańskiego świata, na przełomie stuleci XII i XIII znajdowało się w głębokim, chronicznym kryzysie.


Reklama


Państwu zagrażała oczywiście ekspansja ludów tureckich na obszarze Azji Mniejszej. Ale Bizancjum miało też nie mniej groźnych wrogów wśród władców katolickich. Normanowie, osiadli na Sycylii, w 1185 roku spustoszyli Tesalonikę. Na czołowego konkurenta Konstantynopola wyrastała poza tym stopniowo Wenecja. I to właśnie z inicjatywy tej republiki kupieckiej doszło do największej katastrofy w dotychczasowych dziejach imperium wschodniego.

Zatruta oferta pomocy

Na przełomie XII i XIII wieku Bizancjum było wstrząsane walkami wewnętrznymi i postępującym rozkładem systemu władzy.

Doża wenecki Henryk Dandolo wzywający do krucjaty
Doża wenecki Henryk Dandolo wzywający do krucjaty. Rysunek XIX-wieczny.

Jak wyjaśnia dr hab. Piotr Wróbel z Uniwersytetu Jagiellońskiego, „w tej sytuacji przywódcy organizującej się właśnie IV krucjaty chętnie przyjęli propozycję [Aleksego], syna [obalonego i uwięzionego] cesarza Izaaka II, który w zamian za pomoc w przywróceniu ojcu tronu gotów był na podporządkowanie Kościoła greckiego Rzymowi, wypłatę wielkich sum i wsparcie wyprawy do Ziemi Świętej”.

Dokładny bieg wydarzeń budzi kontrowersje w nauce. Wielu badaczy jest zdania, że szczytne cele IV wyprawy krzyżowej od początku były tylko cyniczną zasłoną dymną.


Reklama


Chociaż krucjatę oficjalnie zwołał papież, to jej faktycznym inspiratorem i siłą sprawczą okazał się doża wenecki Henryk Dandolo. Człowiek, któremu od dawna zależało na tym, by pognębić Bizancjum i jego kosztem podbudować pozycję północnowłoskiej republiki.

Obietnice bez pokrycia

Błagania Aleksego Angelosa okazały się dla doży idealnym pretekstem do działania. Weneckie okręty przewiozły krzyżowców nad Bosfor. 17 lipca 1203 roku, po krótkim oblężeniu, Aleksy wkroczył do Konstantynopola, zasiadł na tronie jako Aleksy V i kazał uwolnić swojego ojca.

Pretekstem dla artykułu stało się nowe wydanie fenomenalnej powieści Umberta Eco pt. Baudolino (Noir Sur Blanc 2022).

W zamian za wsparcie miał wypłacić krzyżowcom olbrzymią kontrybucję. Okazało się jednak, że skarbiec cesarski świeci pustkami. Na polecenie nowego, zdesperowanego władcy zaczęto więc przetapiać złote i srebrne ramy świętych ikon. Wszystko, byle zaspokoić żądania sojuszników, już zachowujących się niczym okupanci.

Wystarczyło kilka miesięcy, a ludność zbuntowała się przeciwko coraz bardziej znienawidzonym Angelosom. Izaak II, przed laty torturowany i oślepiony, umarł w styczniu 1204 roku, być może z przyczyn naturalnych. Jego syn Aleksy V został pojmany przez spiskowców i uduszony na początku lutego.


Reklama


Taki rozwój wypadków sprawił, że krzyżowcy stracili dostęp do Konstantynopola. Uważali jednak, że teraz mają już pełne prawo traktować stolicę chrześcijańskiego cesarstwa jak wrogi ośrodek, wymagający pacyfikacji.

Oblężenie, okupacja i konsekwencje czwartej krucjaty

Przystąpiono do kolejnego oblężenia, zakończonego szturmem z 12 kwietnia 1204 roku. „Doszło do haniebnej grabieży miasta, co na wieki utrwaliło nienawiść Bizantyjczyków do łacinników” – komentuje procesor Jerzy Rajman.

Zdobycie Konstantynopola na weneckiej mozaice z 1213 roku
Zdobycie Konstantynopola na weneckiej mozaice z 1213 roku

Zdaniem licznych specjalistów należy ufać źródłom z epoki, według których doszło do jednego z największych, jeśli nie największego łupiestwa w dziejach średniowiecza. Niektórzy autorzy podważają wprawdzie skalę rozbojów, kradzieży, zniszczeń i zbrodni, ale dalekosiężne skutki czwartej krucjaty trudno kwestionować.

Konstantynopol został podzielony pomiędzy Wenecjan i krzyżowców. Pierwsi zajęli 3/8 miasta, drudzy – 5/8. Większość Imperium Bizantyńskiego dostała się pod władzę żałośnie słabego i skłóconego cesarstwa łacińskiego, w którym garstka zachodnich arystokratów planowo grabiła swoich nowych, greckich poddanych.


Reklama


Ten organizm państwowy przetrwał tylko do roku 1261. Pełna restytucja Bizancjum nie nastąpiła jednak już nigdy. Skala dewastacji i politycznej degrengolady była po prostu zbyt wielka, by można było marzyć o skutecznej odbudowie i przeciwstawieniu się Turkom.

Stulecia po czwartej krucjacie to głównie historia konania. A konsekwencje wyprawy dla relacji pomiędzy katolicyzmem a prawosławiem są odczuwane nawet dzisiaj.

Starczy wspomnieć, że chociażby Karol Wojtyła jako papież dwukrotnie oficjalnie wyrażał „smutek” i „obrzydzenie” czynami uczestników czwartej krucjaty. „Fakt, że byli oni katolikami powinien nas napełniać głębokim żalem” – stwierdził w roku 2001, w liście wysłanym do arcybiskupa Aten. Ale słowa „przepraszam” nie użył.

Bibliografia

  • Leśniewski S., Konstantynopol 1204, Bellona 2022.
  • Rajman Jerzy, Encyklopedia Średniowiecza, Zielona Sowa 2006.
  • Runciman S., Dzieje wypraw krzyżowych, t. 3, PIW 1987.
  • Wróbel Piotr, Bizancjum i Bałkany [w:] Wielka Historia Świata. Późne Średniowiecze, red. K. Baczkowski, Fogra 2005.

Polecamy

Pretekstem dla artykułu stała się nowa edycja fenomenalnej powieści Umberta Eco pt. Baudolino (Noir Sur Blanc 2022).

Autor
Grzegorz Kantecki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.