Gniewosz z Dalewic. Rycerz, który oskarżył królową Jadwigę o rozwiązłość i zdradę małżeńską

Strona główna » Średniowiecze » Gniewosz z Dalewic. Rycerz, który oskarżył królową Jadwigę o rozwiązłość i zdradę małżeńską

W obronie królowej Jadwigi wystąpili najprzedniejsi rycerze królestwa. Człowiek, który pohańbił jej dobre imię – Gniewosz z Dalewic – nie miał wyjścia. Podczas procesu zażądano, by w największym stopniu poniżył samego siebie.

Krzyżacy i Habsburgowie nie przebierali w środkach, prowadząc w całej Europie zmasowaną kampanię wymierzoną w królową Jadwigę.


Reklama


Nastoletnia władczyni, która dla dobra kraju i chrześcijaństwa zgodziła się poślubić księcia z pogańskiej Litwy, była oskarżana o bigamię, wyzywana od bezwstydnic i prostytutek (o tym wszystkim pisałem już w innym artykule).

Obrzydliwe ataki dały do myślenia nawet samemu papieżowi, a w kurii apostolskiej wszczęto proces przeciwko Jadwidze. Pomówienia dotarły też do uszu Jagiełły. Zamiast stanąć murem za swoją małżonką, szybko dołączył on do chóru oskarżycieli.

Władysław Jagiełło nie wierzył w niewinność Jadwigi (domena publiczna).

Nieufność i wzajemne oskarżenia

Król już w 1388 roku, a więc dwa lata po ślubie, zaczął robić żonie sceny zazdrości. Zarzucał jej, że go okłamała i w chwili ślubu nie była dziewicą, bo już wcześniej rzekomo zapraszała do łóżka Wilhelma Habsburga.

Spór między małżonkami udało się załagodzić, ale powrócił on rok później ze zdwojoną siłą.


Reklama


Żadna ze stron nie miała już zaufania do drugiej. Jagiełło insynuował żonie, że nim poniewiera i w głębi serca odczuwa do niego wstręt. Jadwiga wypominała zaś królowi kochanki. I, biorąc pod uwagę obyczajowość epoki, nie były to zapewne oskarżenia pozbawione podstaw.

Proces Gniewosza z Dalewic

Narastający konflikt między królem i królową stał się dworską sensacją. Był też pożywką dla ryzykantów gotowych rozgrywać animozje monarchów na własne potrzeby.

Więcej o królowej Jadwidze przeczytasz w mojej książce pt. Damy polskiego imperium.

Według Jana Długosza jednym z cynicznych typów podsuwających Jadwidze najgorsze myśli na temat małżonka (a Jagielle – plotki na temat złego prowadzenia się żony) był niejaki Gniewosz z Dalewic. I to właśnie on na własnej skórze odczuł, że w domowe awantury władcy nie należy się mieszać.

Urażona do żywego Jadwiga, którą Gniewosz miał otwarcie oczerniać przed Jagiełłą, wytoczyła rycerzowi proces. Dokładna data postępowania nie jest znana. Doszło do niego prawdopodobnie w roku 1389.


Reklama


Przysięga Jadwigi

Wawelską panią reprezentował kasztelan wojnicki Jaśko z Tęczyna, „przekonany przysięgą i zapewnieniem królowej, że nie znała niczyjego łoża prócz swojego męża, króla Władysława”.

Stanęło też za nią murem dwunastu rycerzy zapowiadających, że są gotowi bronić czci Jadwigi z bronią w ręku i wyzwać na pojedynek każdego, kto ośmieli się obrazić monarchinię.

Przysiega królowej Jadwigi na obrazie Józefa Simmlera (domena publiczna).
Przysięga królowej Jadwigi na obrazie Józefa Simmlera (domena publiczna).

Zastraszony i zapędzony w kozi róg Gniewosz milczał przez całą rozprawę. Usta otworzył tylko raz, upraszając sędziów o łagodny wyrok. Taki też otrzymał.

„Odszczekać jak pies”

Nie ścięto go mieczem ani nie wtrącono do lochu – to pierwsze w polskich warunkach byłoby zresztą nie do pomyślenia. Miał natomiast wczołgać się pod stół i „natychmiast na oczach trybunału odszczekać jak pies oszczerstwa wypowiedziane bezwstydnie dla zhańbienia czci królowej”.

Gniewosz w istocie schylił grzbiet, wszedł pod ławę i „jawnie zeznał, iż fałszem było i niegodziwą potwarzą, co przeciw królowej Jadwidze nakłamał”. Na koniec zaś – ku wesołości zebranych, satysfakcji władczyni i hańbie własnego rodu – „głośno zaszczekał”.

Złudne nadzieje

Jan Długosz był święcie przekonany, że wraz z zapadnięciem wyroku w procesie rycerza z Dalewic końca dobiegły też wszelkie niesnaski między małżonkami. Jak pisał:

Ocalono sławę i niewinność królowej Jadwigi, zjednano poróżnione małżeństwo, a na wszystkich potwarców i zauszników rzucono postrach, aby nie ważyli się więcej waśnić i podburzać małżonków jednego przeciw drugiemu. Jakoż od tego czasu król z królową, dalecy od wszelkich podejrzeń i sporów, żyli w statecznej zgodzie i błogiej słodyczy pełnej miłości.

Małżeństwo Jadwigi i Jagiełły zdecydowanie nie należało do udanych. Na ilustracji ślub królewskiej pary według Walerego Eljasza-Radzikowskiego (domena publiczna).
Małżeństwo Jadwigi i Jagiełły zdecydowanie nie należało do udanych. Na ilustracji ślub królewskiej pary według Walerego Eljasza-Radzikowskiego (domena publiczna).

Związek Jadwigi i Jagiełły nie był jednak żadną baśnią, a koronowani małżonkowie nie żyli za siedmioma górami i siedmioma lasami.

Jeśli królewskim małżeństwem wstrząsnął tak poważny kryzys, to jego podstawy musiały leżeć znacznie głębiej niż tylko w nieprzychylnych plotkach rozsiewanych przez Habsburgów i Krzyżaków. To już jednak temat zasługujący na osobny artykuł.

Przeczytaj również o tym czy nastoletnia królowa Jadwiga kazała podglądać w łaźni nagiego Jagiełłę?


Reklama


***

O życiu królowej Jadwigi i początkach unii polsko-litewskiej przeczytasz w mojej książce pt. Damy polskiego imperium.

Wybrana bibliografia

  1. Halecki O., Jadwiga Andegaweńska, Universitas, Kraków 2000.
  2. Kuczyński S.M., Król Jagiełło ok. 1351–1434, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1985.
  3. Kurtyka J., Tęczyńscy. studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu, Kraków 1997.
  4. Maciejewska W., Jadwiga królowa polska, Kraków 1934.
  5. Nikodem J., Gniewosz – Jadwiga – Wilhelm. Krytyka przekazu „Annales” Jana Długosza, „Przegląd Historyczny”, t. 98 (2007).
  6. Nikodem J., Jadwiga król Polski, Ossolineum, Wrocław 2009.
  7. Osiński K., Małżeństwo Jadwigi Andegaweńskiej z Władysławem Jagiełłą w Rocznikach Jana Długosza, „Przegląd Prawniczy Ekonomiczny i Społeczny”, t. 2 (2014).
  8. Przybyszewski B., Jadwiga i Wilhelm, „Analecta Cracoviensia”, t. 7 (1975).
  9. Rybska K., Żony Władysława Jagiełły w oczach Jana Długosza [w:] Śladami świętej królowej Jadwigi i jej epoki, red. T. Graff, Parafia pw. św. Jadwigi Królowej, Kraków 2013.
  10. Wyrozumski J., Królowa Jadwiga. Między epoką piastowską i jagiellońską, Universitas, Kraków 2006.

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.