Nazwa dynastii Piastów. Żaden władca średniowiecznej Polski nie wiedział, że należy do tego rodu

Nazwa dynastii Piastów – dzisiaj tak oczywista i powszechnie używana – zrodziła się długo po tym, jak potomkowie legendarnego oracza utracili władzę nad Wisłą. Kiedy zaczęto pisać o Piastach i ich rodzie? I jak mówili o sobie polscy dynaści, jeśli nie wiedzieli, że są Piastami?

Podania o ubogim rolniku, który zjednał sobie przychylność sił nadprzyrodzonych i w efekcie stał się protoplastą dynastii, trafiły do wszystkich najważniejszych kronik średniowiecznej Polski.


Reklama


O Piaście pisali Gall Anonim, Wincenty Kadłubek, Dzierzwa i anonimowy autor tak zwanej Kroniki wielkopolskiej. Władcy nadwiślańskiego państwa bez wątpienia podzielali osąd, że ich linia wywodzi się od tego właśnie mężczyzny. Nie używali jednak jego imienia na określenie siebie bądź swojej rodziny.

Jak w średniowieczu nazywano Piastów?

Z całej epoki średniowiecza nie zachował się ani jeden tekst wspominający o rodzie Piastów. Z obecnej perspektywy może się to wydawać dziwne, ale wspólny termin nie był nawet potrzebny, a jego brak nie rodził żadnego zamętu.

Poczet królów polskich w 44 medalionach. Miedzioryt z 1614 roku.

Od połowy XI stulecia nikt nie kwestionował wyłącznych praw Piastów do panowania nad Polską. Wszystkich przedstawicieli jedynej, bezkonkurencyjnej dynastii nazywano więc po prostu „książętami polskimi” – principes Poloniae.

Polscy książęta czyli „panowie przyrodzeni”

Po śmierci Kazimierza Wielkiego upowszechniło się jeszcze określenie „panowie przyrodzeni”, w odniesieniu do dawnych monarchów i ich ostatnich żyjących potomków po kądzieli.


Reklama


Tam, gdzie „książęta polscy” wciąż utrzymywali się u władzy – a więc na Śląsku i Mazowszu –funkcjonowała jednak tradycyjna nomenklatura. Niezmiennie pisano o principes Poloniae lub z niemiecka o polnische Fürsten.

Kiedy zaczęto używać nazwy dynastii Piastów?

Prof. Henryk Łowmiański jako jeden z pierwszych badaczy zwrócił w połowie XX stulecia uwagę na niezwykle późne pojawienie się nazwy rodu Piastów.

„Obiór Piasta” w wyobrażeniu Franciszka Smuglewicza (Koloryzacja – WielkaHISTORIA).

Mediewista twierdził, że dynastię zaczęto tak określać już po tym, jak wymarli ostatni członkowie jej bocznych linii – u samego schyłku istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w drugiej połowie XVIII wieku.

Rzeczywiście to dopiero wtedy, w dużym stopniu za sprawą Adama Naruszewicza i jego przełomowej Historii narodu polskiego, termin trafił pod strzechy. Używano go jednak i wcześniej, choć na ograniczoną skalę.

Czy to Piastowie wymyślili nazwę swojej dynastii?

Prace innych historyków dowiodły, że o Piastach z rzadka mówiono i pisano od schyłku XVI stulecia.

Wybitny genealog tego rodu, prof. Kazimierz Jasiński, doszedł do przekonania, że termin zrodził się, a przynajmniej został ochoczo przyjęty, w pierwszej kolejności na dworze książąt legnicko-brzeskich.


Reklama


To by zaś oznaczało, że sami Piastowie – z bocznej i oderwanej od Rzeczpospolitej, ale szczególnie silnie podkreślającej swoją polskość linii – ukuli nową nazwę. Początkowo trafiała ona zwłaszcza na tablice nagrobne, gdzie pisano o „gens”, „strips” lub „familia Piastea”.

Punkt testamentu Krzywoustego, o którym się nie mówi. Kto poza synami księcia otrzymał własną dzielnicę kraju?

Bibliografia

  1. Gieysztor Aleksander, Geneza państwa polskiego, „Kwartalnik Historyczny”, t. 61 (1954).
  2. Jasiński Kazimierz, Rodowód Piastów śląskich. Piastowie wrocławscy, legnicko-brzescy, świdniccy, ziębiccy, głogowscy, żagańscy, oleśniccy, opolscy, cieszyńscy i oświęcimscy, wyd. 2, Avalon 2007.
  3. Łowmiański Henryk, Kilka uwag krytycznych o początkach Polski, „Roczniki
    Historyczne”, t. 18 (1949).
  4. Piastowie w dziejach Polski, red. Roman Heck, Ossolineum 1975.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.