Operacja "Barbarossa" a pogoda. To nie uderzenie zimy zatrzymało ofensywę Wehrmachtu w 1941 roku

Strona główna » II wojna światowa » Operacja "Barbarossa" a pogoda. To nie uderzenie zimy zatrzymało ofensywę Wehrmachtu w 1941 roku

To była oficjalna, propagandowa wersja rzeczywistości. Do dzisiaj powtarzają ją nawet historycy. Czy słusznie? Ile jest prawdy w twierdzeniach, że to uderzenie wyjątkowo srogiej zimy zahamowało ofensywę Wehrmachtu w 1941 roku i uniemożliwiło Niemcom zajęcie Moskwy?

W przemówieniu wygłoszonym 30 stycznia 1942 roku w berlińskim Pałacu Sportów Adolf Hitler grzmiał do zgromadzonych tłumów:


Reklama


To nie Rosjanie zmusili nas do przejścia do defensywy, ale mróz –38, –40, –41, a nawet – 45°C. Takiego mrozu nie wytrzymają żadne oddziały nieprzyzwyczajone do zimna.

Wcale nie było 40 stopni mrozu

Swoją tezę Führer powtarzał później wielokrotnie, co rusz potęgując siarczyste mrozy, które miały rzekomo dochodzić nawet do minus 50 stopni Celsjusza. Wersję tę z lubością podchwycili w swoich wspomnieniach także przedstawiciele niemieckiej generalicji, oficerowie oraz szeregowi żołnierze.

Nie da się ukryć, że zima 1941 roku była sroga jednak temperatury na pewno nie spadały do -40 czy -50 stopni (domena publiczna)
Nie da się ukryć, że zima 1941 roku była na froncie wschodnim sroga jednak temperatury na pewno nie spadały do -40 czy -50 stopni (domena publiczna)

Nie da się zaprzeczyć, że zima z przełomu 1941 i 1942 roku była – przynajmniej z perspektywy Niemców – sroga, choć nie tak bardzo jak utrzymywał dyktator.

Nie było wówczas ani czterdziesto- ani tym bardziej pięćdziesięciostopniowych mrozów. Jak piszą Lasha Otkhmezuri i Jean Lopez w książce Mity II wojny światowej. Część 2 analiza raportów pogodowych wykazuje, że:

4 grudnia średnia temperatura powietrza w Moskwie gwałtownie spadła z –6 do –15°C, a następnie 5, 6 i 7 grudnia do –23°C. Później podnosiła się aż do Bożego Narodzenia, po którym do 4 stycznia opadała, osiągając średnio –17°C.

Przeczytaj też: Na czele polskiego oddziału Armii Czerwonej stawił czoła Niemcom. Sowieci w zamian skazali go na śmierć

Po ośmiodniowej odwilży wróciły silne mrozy od –15°C do –30°, trwające przez trzy tygodnie. Od 8 lutego słupki termometrów szybko się podnosiły i tylko kilkakrotnie pokazały –10°C.

Temperatury te nie były też niczym nadzwyczajnym. Przykładowo rok wcześniej od połowy grudnia słupki rtęci pokazywały po minus 30 stopni Celsjusza. Mrozy zresztą dawały się solidnie we znaki nie tylko Niemcom.


Reklama


Żołnierze Armii Czerwonej marzli tak samo, jak ich przeciwnicy. I tak samo jak oni nie mieli odpowiedniego wyposażenia, bo wiele magazynów z odzieżą zimową wpadło w ręce wroga lub zostało zniszczonych w trakcie odwrotu. Rację mają więc Otkhmezuri i Lopez, pisząc że niskie temperatury znacznie utrudniały walkę, ale to nie one zdecydowały o porażce Wehrmachtu.

Morze błota zatrzymuje Wehrmacht

Jeżeli już szukać czynnika pogodowego, który miał największe znaczenie w trakcie operacji „Barbarossa”, to był nim nie mróz lecz deszcz. Od połowy października przez kolejne tygodnie padał on niemal nieustannie.

Błoto było jesienią 1941 roku prawdziwą zmorą dla Wehrmachtu (domena publiczna).

W kraju, gdzie utwardzonych dróg było jak na lekarstwo morze lepkiej mazi sprawiło, że niemieckie jednostki pancerne i zmotoryzowane straciły większość swoich atutów. Jak piszą Otkhmezuri i Lopez:

Prawie przez miesiąc drogi, szlaki i ścieżki były rozmiękczane przez jesienne deszcze, co powodowało, że przejazd stawał się błotnistym koszmarem.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Do tego stopnia, że — o ironio losu — niemieccy generałowie marzyli o nadejściu wcześniejszych mrozów, które utwardziłyby drogi. „Na miłość boską, czternaście dni mrozu! I otoczymy Moskwę!”, stwierdził generał Hoepner, dowódca 4. Grupy Pancernej.

Opady hamowały natarcie, ale też nadwyrężały możliwości aprowizacyjne armii. Codziennością stały się problemy z dostawami.


Reklama


Rozciągnięte na setki kilometrów, niedrożne linie zaopatrzeniowe nie wystarczały, by przerzucić na front wszystkie niezbędne środki. Żołnierze często niedojadali, a pojazdy miały jedynie minimalne rezerwy paliwa. Warunki odbijały się na morale, a szybkie i łatwe zwycięstwo stawało się mrzonką…

Przeczytaj również o największym nalocie dywanowym na froncie wschodnim. Zginęło w nim co najmniej 40 tysięcy ludzi

Bibliografia

  • Mity II wojny światowej. Część 2, red. Lopez Jean, Wieviorka Olivier, Wydawnictwo Poznańskie 2019.
  • Nigel Askey. Operation Barbarossa: The Complete Organisational and Statistical Analysis, and Military Simulation, Lulu Press 2016.
  • Paul Carell, „Operacja Barbarossa”, Bellona 2008.
Autor
Rafał Kuzak
19 komentarzy

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.