Pierwszy ambasador USA w Polsce o Józefie Piłsudskim. To pisał w tajnych raportach do Waszyngtonu

Strona główna » Międzywojnie » Pierwszy ambasador USA w Polsce o Józefie Piłsudskim. To pisał w tajnych raportach do Waszyngtonu

Po pierwszym spotkaniu z Józefem Piłsudskim Hugh Gibson był zachwycony swoim rozmówcą. Amerykański dyplomata szybko jednak zmienił zdanie na temat Marszałka. Oto, co pisał na jego temat w raportach wysyłanych do Waszyngtonu.

Hugh Gibson przyjechał do Polski pod koniec kwietnia 1919 roku. Miał wtedy 35 lat i spory bagaż doświadczeń. Od ponad dekady był członkiem amerykańskiego korpusu dyplomatycznego. Przed wybuchem I wojny światowej pracował na placówkach w Hondurasie, Londynie, na Kubie i w Belgii. To właśnie tam zastała go niemiecka inwazja.


Reklama


W czasie Wielkiej Wojny ponownie zawitał nad Tamizę. Potem była posada w Departamencie Stanu, a w marcu 1918 roku stanowisko sekretarza amerykańskiej ambasady w Paryżu. Dyplomata zaangażował się ponadto w niesienie pomocy humanitarnej dla Belgii. Po zakończeniu globalnego konfliktu należał do komisji, która badała sytuację mieszkańców krajów wchodzących wcześniej w skład habsburskiego imperium.

Imponujące CV. Nic zatem dziwnego, że wiosną 1919 roku to właśnie jemu zaproponowano funkcję ministra pełnomocnego Stanów Zjednoczonych w Polsce. Nad Wisłą Gibson spędził długich pięć lat, pozostawiając po sobie bogatą korespondencję z matką oraz obszerne raporty, które kilka lat temu zostały wydane w opasłym tomie zatytułowanym Amerykanin w Warszawie. Niepodległa Rzeczpospolita oczami pierwszego ambasadora Stanów Zjednoczonych.

Hugh Gibson miał już duże dyplomatyczne doświadczenie, gdy zostałpierwszym amerykańskim ambasadorem w Polsce (domena publiczna).
Hugh Gibson miał już duże dyplomatyczne doświadczenie, gdy został pierwszym amerykańskim ambasadorem w Polsce (domena publiczna).

Zbiór ten stanowi unikatowe wręcz źródło informacji na temat zakulisowych gier politycznych, jakie toczyły się w dopiero co odrodzonej Polsce. Wyjątkowo interesujące są oceny przywódców poszczególnych stronnictw. Wśród nich nie mogło zabraknąć opinii na temat Józefa Piłsudskiego.

„Generał to starszy pan, czarująco ludzki”

Pierwsze spotkanie Gibsona z Piłsudskim miało miejsce 2 maja 1919 roku i przebiegło w miłej, wręcz przyjacielskiej atmosferze. W liście do matki napisanym tego samego dnia amerykański dyplomata scharakteryzował Naczelnika Państwa w następujący sposób:


Reklama


Generał to starszy pan, czarująco ludzki, z długimi wąsami i krzaczastymi brwiami. Czułem się swobodnie w jego towarzystwie i nie trzeba było przełamywać żadnych lodów. Opowiadał o swojej wizycie w Wilnie, właśnie odbitym z rąk bolszewików.

Było to jego rodzinne miasto. Oczywiście był bardzo zainteresowany spotkaniem ze swoją rodziną, którą zobaczył po raz pierwszy od lat, a która tam przybyła akurat na czas, bo pozostawała w ukryciu, aby bolszewicy jej nie zabrali jako zakładników.

W ogólny sposób opowiedział o swoich czternastu miesiącach spędzonych w niemieckim więzieniu, o pracy nad konstrukcjami, o tym, co zrobiono i co pozostało do zrobienia. Nie usiłował przedstawiać siebie jako dyplomaty lub polityka, ale z pewnością wywiera niezwykły wpływ na ludzi i mówi w sposób świadczący o zdrowym rozsądku, co podobałoby się każdemu.

Nieznoszący sprzeciwu egotyk

Jak widać Piłsudski zrobił na Gibsonie bardzo pozytywne pierwsze wrażenie. Jednak z czasem jego opinia na temat Marszałka uległa diametralnej zmianie.

Z czasem Gibson diametralnie zmienił zdanie na temat Piłsudskiego (domena publiczna).
Z czasem Gibson diametralnie zmienił zdanie na temat Piłsudskiego (domena publiczna).

W raporcie wysłanym do Waszyngtonu 5 października 1920 roku – a więc już po bolszewickiej ofensywie na Polskę i po bitwie warszawskiej – nie brakuje gorzkich słów pod adresem Marszałka:

Główną cechą osobowości Piłsudskiego niewątpliwie jest egotyzm, zwłaszcza w odniesieniu do spraw wojskowych. Należy pamiętać, że nigdy nie został przeszkolony w dowodzeniu dużymi zgrupowaniami wojsk i nigdy nie uczył się gruntownie wojskowości.

Niemniej najmniejsza nawet krytyka jego działań militarnych wystarczy, żeby stał się do końca życia wrogiem krytykującego. Z drugiej strony nie wydaje się, żeby zachowywał wrogie uczucia w stosunku do swoich czysto politycznych przeciwników (…).


Reklama


Ma niewielu zaufanych ludzi (o ile nie jest tak, że nie ma żadnych) i rzadko kiedy informuje ministrów o swoich planach. Pomocnikiem, do którego ma największe zaufanie, wydaje się gen. Sosnkowski, minister wojny, bardzo ambitny, ale pozbawiony skrupułów najemnik, w opinii wielu ludzi będący ciemną siłą wywierającą wpływ na Piłsudskiego.

Wiele decyzji o żywotnym znaczeniu, zwłaszcza dotyczących wojny i pokoju, o których nie informowano gabinetu, jest przypisywanych Piłsudskiemu i Sosnkowskiemu. Naczelnik Państwa nie kieruje się raczej wskazówkami swoich odpowiedzialnych ministrów, jego otoczenie składa się niemal wyłącznie z kliki wojskowych.

Po wojnie polsko-bolszewickiej Gibson (na zdjęciu wraz z żoną) uważał, że główną cechą Piłsudskiego był jego egotyzm (domena publiczna).
Po wojnie polsko-bolszewickiej Gibson (na zdjęciu wraz z żoną) uważał, że główną cechą Piłsudskiego był jego egotyzm (domena publiczna).

„Jest bardzo pracowity i wytrwały”

Bystry obserwator, jakim bez wątpienia był Gibson, nie skupiał się tylko na negatywnych aspektach osobowości Naczelnika Państwa. W dalszej części raportu zaznaczał:

Nie należy jednak sądzić, że Piłsudskiemu brakuje jakichkolwiek zalet. Jest bardzo pracowity i wytrwały, ma wielką zdolność pobudzania wyobraźni publicznej i umiejętność radzenia sobie z niesfornymi elementami lewicy.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Gdyby można było go skłonić do wyzwolenia się spod wpływu swojego otoczenia i wprowadzić pewną liczbę ludzi, którzy chętnie pracowaliby z nim dla dobra Polski, niezależnie od swoich osobistych poglądów, mógłby ujawnić niektóre ze swoich ukrytych cech i stać się bezcennym czynnikiem wywierającym wpływ na Wschodzie.

Nie ma niestety obecnie żadnych oznak, że planuje czegokolwiek takiego dokonać, i jeżeli nie nastąpi jakaś radykalna zmiana, to należy się obawiać, że nadal pozostanie godną pewnego współczucia postacią, która niewątpliwie oddała ważne usługi swojemu krajowi, mającą wielkie możliwości, nigdy nieprzynoszące jednak pełnych owoców ze względu na jego własne ograniczenia i metody stosowane przez grupkę otaczających go intrygantów.


Reklama


„To patriota, i to patriota bezinteresowny”

Minister nie miał również najmniejszych wątpliwości co do patriotyzmu Piłsudskiego, o czym świadczy fragment raportu z 15 czerwca 1922 roku. Czytamy tam między innymi, że:

Przy jasnym dostrzeganiu jego wad należy także uznać jego wspaniałe wartości i znakomite zasługi dla Polski. Przede wszystkim jestem przekonany, że to patriota, i to patriota bezinteresowny – w tym znaczeniu, że nigdy nie podporządkowałby interesów kraju jakimś korzyściom osobistym.

Po śmierci Koryzmy od razu pojawiły się plotki, że zastrzelił go Piłsudski (domena publiczna).
Gibson uważał, że mimo wszystkich wad Piłsudski był prawdziwym patriotą (domena publiczna).

Dyplomata bolał jednocześnie, że Marszałek nie rozróżnia własnych pragnień od potrzeb dopiero co odrodzonej Polski:

Wyraźnie w coraz większym stopniu uważa, że jeżeli czegoś pragnie, to jest to z konieczności rzeczą pożądaną z narodowego punktu widzenia. Konsekwencje takiego stanu umysłu są oczywiste.

Sądzę, że trudności, z którymi ten kraj musi się mierzyć, wynikają nie tyle z chęci podporządkowania interesów kraju swoim własnym ambicjom, ile z głębokiego przekonania marszałka, że jego instynkt jest bezbłędny i że jeżeli zdecyduje się na jakiś kierunek działania, to z pewnością będzie to dobry kierunek dla Polski.

Amerykanin doceniał za to fakt, że polski przywódca nie dba o dobra materialne, ale punktował, że Naczelnik Państwa stosuje metody wyniesione z czasów konspiracji. Ponadto raziły go wąskie horyzonty Komendanta:

Nieszczęście polega na tym, że marszałek Piłsudski ma skrajnie wąski pogląd na sprawy rządowe, zarówno wewnętrzne, jak i zagraniczne, a jego dawne wyszkolenie ograniczało się do zamierzeń i metod postępowania konspiratora politycznego.

Przy najlepszych zamiarach najprawdopodobniej uwikła Polskę we wszelkiego rodzaju komplikacje, po prostu dlatego, że istnieje ogromna różnica między tym, co rzeczywiście powinno być zrobione, a tym, co jego zdaniem powinno być zrobione. To jednak absolutnie nie zaprzecza jego abstrakcyjnej uczciwości osobistej.

Gibsona raziły wąskie horyzonty Piłsudskiego (domena publiczna).
Gibsona raziły wąskie horyzonty Piłsudskiego (domena publiczna).

Trafna ocena przyszłości

Kończąc swój raport Gibson rozważał różne warianty przyszłości. Doszedł do wniosku, że:

(…) dopóki marszałek Piłsudski pozostaje u władzy, będzie on elementem stale budzącym niepokoje i niepewność, szczególnie niepożądane w okresie, gdy tej części świata potrzebne są przede wszystkim pokój i wiara w niego.

Z drugiej strony jeżeli marszałek Piłsudski utraci stanowisko, jest mało prawdopodobne, żeby zadowolił się spokojną emeryturą. Jego potrzeba działania, intryg i podniet jest silna, a sądząc po jego przeszłości, zapewne można założyć, że byłby gotowy wywołać konflikt wewnętrzny, aby realizować własne zamierzenia. Pozostaje pytanie, czy jest dla kraju mniej niebezpieczny jako jego oficjalny przywódca, czy jako emeryt.


Reklama


Niespełna cztery lata później okazało się, że Gibson miał całkowitą rację. Wydarzenia z maja 1926 roku jasno pokazały, że Piłsudski nie pogodził się z rolą spokojnego emeryta.

Przeczytaj również o tym czy Piłsudski chciał oddać Niemcom część polskiego terytorium. Słowa jego wysłannika dają do myślenia

Bibliografia

  • Hugh S. Gibson, Amerykanin w Warszawie. Niepodległa Rzeczpospolita oczami pierwszego ambasadora Stanów Zjednoczonych, Znak Horyzont 2018.
Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.