Proces Miltiadesa. Dlaczego Ateńczycy chcieli śmierci wodza, który pokonał Persów pod Maratonem?

Strona główna » Starożytność » Proces Miltiadesa. Dlaczego Ateńczycy chcieli śmierci wodza, który pokonał Persów pod Maratonem?

W 490 roku p.n.e. Miltiades poprowadził Ateńczyków do spektakularnego zwycięstwa nad Persami w bitwie pod Maratonem. Minęły jednak zaledwie dwa lata, a doświadczony polityk i wódz zupełnie wypadł z łask. Stawiając go przed Zgromadzeniem Ludowym oskarżyciele żądali kary śmierci. Jak do tego doszło?

O przebiegu bitwy pod Maratonem pisaliśmy już w innym artykule. Po tym wspaniałym sukcesie dowódca ateńskich wojsk, Miltiades, stał się prawdziwym bohaterem narodowym. Nic dziwnego, że korzystając ze swojej pozycji bez trudu przekonał mieszkańców polis, aby uderzyć w 489 roku p.n.e. na wyspę Paros.


Reklama


Obietnice Miltiadesa

Cytowany przez profesora Ryszarda Kuleszę w książce pt. Maraton 490 p.n.e. Herodot twierdził wręcz, że wódz początkowo w ogóle nie podał celu ataku tylko zażądał „siedemdziesięciu okrętów, wojska i pieniędzy od swych ziomków”. Jednocześnie zapewnił:

(…) że ich wzbogaci, jeśli za nim pójdą: powiedzie ich bowiem do takiego kraju, skąd bez trudu pozyskają mnóstwo złota. Po takim oświadczeniu zażądał okrętów. Ateńczycy, podnieceni nadzieją, dali mu je.

Rzymska kopia greckiego popiersia Miltiadesa (Petar Milošević/CC BY-SA 4.0).
Rzymska kopia greckiego popiersia Miltiadesa (Petar Milošević/CC BY-SA 4.0).

Pretekstem do ekspedycji miało być rzekome wsparcie jakiego Paryjczycy udzielili perskiej flocie płynącej pod Maraton. Według Herodota w rzeczywistości chodziło jednak o żądzę zemsty. I to zupełnie prywatne, bo Miltiades miał pretensje do jednego mieszkańca wyspy, który go oczerniał.

Jakiekolwiek były intencje ateńskiego wodza wyprawa zakończyła się całkowitym fiaskiem. Co prawda atakujący oblegli Paros i zażądali 100 talentów srebra (ponad 2600 kilogramów), ale Miltiades został ranny w nogę i po 26 dniach Ateńczycy musieli wracać do domu z pustymi rękoma.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

To wcale nie było tak

Inną wersję przedstawił – cytowany również przez profesora Ryszarda Kuleszę – Korneliusz Nepos w Żywocie Miltiadesa. Według tworzącego w I wieku p.n.e. rzymskiego historyka zwycięzca spod Maratonu wcale nie mamił swoich ziomków wielkimi skarbami lecz to sami Ateńczycy wyznaczyli go na dowódcę karnej ekspedycji skierowanej przeciwko greckim sojusznikom Persów.

Dopiero po udanej kampanii, w trakcie której Miltiades „zmusił do posłuszeństwa” wiele wysp, a „niektóre zajął siłą” miało dojść do oblężenia Paros. Gdy wygrana było już w zasięgu ręki Ateńczyków:


Reklama


(…) las rosnący w pobliżu [miasta] na lądzie stałym i widoczny z wyspy nagle nocą stanął w ogniu z niewiadomej przyczyny. Płomienie dostrzegli zarówno obrońcy, jak szturmujący, i tak jedni, jak drudzy wzięli je za sygnał dany przez flotę króla perskiego.

Powstrzymało to Paryjczyków od poddania się, a Miltiades w obawie przed nadpłynięciem floty królewskiej spalił machiny oblężnicze, które ustawił, i z tyloma okrętami, z iloma wyruszył, powrócił do Aten ku wielkiemu niezadowoleniu ludu.

Artykuł stanowi fragment książki Ryszarda Kuleszy pt. Maraton 490 p.n.e. Jej limitowana edycja ukazała się właśnie nakładem wydawnictwa Bellona.
Artykuł powstał w oparciu o książkę Ryszarda Kuleszy pt. Maraton 490 p.n.e.. Jej limitowana edycja ukazała się właśnie nakładem wydawnictwa Bellona.

Przed Zgromadzeniem Ludowym

Wersja Korneliusza Neposa jest znacznie późniejsza od tej Herodota. Dziejopisowie zgadzali się jednak co do tego, że po powrocie do rodzinnego polis Miltiadesa spotkało wrogie przyjęcie. Herodot twierdził, że jego imię „mieli na ustach wszyscy Ateńczycy, zwłaszcza Ksantippos, syn Arifrona, który oskarżył go przed ludem jako winnego kary śmierci, ponieważ oszukał Ateńczyków”.

W związku z tym, że Miltiades obiecał wielkie bogactwa, a wrócił z niczym postawiono go przed Zgromadzeniem Ludowym. Ostatecznie co prawda, z uwagi na wcześniejsze zasługi, nie skazało go na śmierć, ale musiał zapłacić aż 50 talentów grzywny.


Reklama


Według Herodota nigdy tego nie zrobił, ponieważ w ranę nogi wdała się gangrena i Miltiades niedługo po wyroku zmarł. W tej sytuacji karę uiścił jego syn Kimon. Jak czytamy w Maratonie 490 p.n.e. Ryszarda Kuleszy:

Nepos i w tym wypadku podaje nieco inną wersję zdarzenia. Miltiadesa oskarżono nie o „oszukanie Ateńczyków”, lecz o przekupstwo. „Oskarżono go zatem o przekupstwo – że chociaż już mógł zdobyć Paros, został jakoby przekupiony przez króla i dlatego odstąpił nic nie wskórawszy”.

Popiersie syna Miltiadesa Kimona (Markus Leupold-Löwenthal/CC BY-SA 3.0).
Popiersie syna Miltiadesa Kimon (Markus Leupold-Löwenthal/CC BY-SA 3.0).

A może powód oskarżenia był inny?

Warszawski historyk podkreśla jednak, że biorąc pod uwagę wcześniejszą postawę Miltiadesa „jego przekupienie przez Persów w 489 roku możemy bez wahania odrzucić, składając wzmiankę Neposa na karb jego lub jego źródła pomyłki”. Jednocześnie profesor Kulesza zauważa, że:

Sensowniej brzmią dalsze słowa Neposa: „Oskarżony był wprawdzie z powodu Paros, ale przyczyna skazania była zgoła inna. Otóż Ateńczycy z powodu tyranii Pizystratesa, która skończyła się parę lat temu przed opisywanymi przypadkami, bardzo się bali wzrostu znaczenia któregokolwiek ze swych współobywateli […]”.

Do uprzedzeń tego właśnie typu odwoływali się na pewno politycy odpowiedzialni za proces Miltiadesa.

Nepos oraz wielu innych starożytnych autorów twierdziło również, że Miltiadesa wtrącono do więzienia, które mógł opuścić dopiero po zapłaceniu grzywny wynoszącej – podobnie jak u Herodota – 50 talentów. Zanim jednak zdążył to zrobić zabiła go gangrena.

Wrogowie tylko czekali na potknięcie

Jednocześnie rzymski historyk donosił, że Kimonowi nie pozwolono wyprawić ojcu pogrzebu do czasu spłacenia jego zobowiązań. Jak zauważa autor książki Maraton 490 p.n.e.:

Proces Miltiadesa przywoływali później krytycy demokracji (Temistokles, Arystydes, Kimon, Perykles) wśród innych przykładów niewdzięczności ludu ateńskiego, który niepomny wielkich zasług swych wybitnych przywódców skazywał ich na kary wygnania, grzywny, a nawet śmierci.

Pogrzeb Miltiadesa na obrazie Jeana-Françoisa Pierre'a Peyrona (domena publiczna).
Pogrzeb Miltiadesa na obrazie Jeana-Françoisa Pierre’a Peyrona (domena publiczna).

Moralizatorski ton takich wypowiedzi ignorował zwykle okoliczności wydania wyroku skazującego. Ateńczycy, czemu trudno się w końcu dziwić, bez entuzjazmu odnosili się do nieskutecznych dowódców, którzy zawiedli ich zaufanie, zmarnotrawili powierzone środki, nie spełnili złożonych obietnic. Na takie okazje czyhali przeciwnicy polityczni.

W przypadku Miltiadesa było nią fiasko wyprawy przeciwko Paros. Jego przeciwnicy po prostu nie mogli przepuścić takiej szansy. Drugorzędne znacznie miało to czy zwycięzca spod Maratonu zaatakował wyspę z chęci zemsty czy chciał ukarać zdrajców. Przegrał, a tego Ateńczycy nie zamierzali mu wybaczyć.

Przeczytaj również o perskich represjach po powstaniu jońskim. Kastrowali greckich chłopców, dziewczęta oddawali do haremów


Reklama


Edycja limitowana

Autor
Daniel Musiał
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.