Śmierć Marka Antoniusza w wyobrażeniu Thomasa Watsona. Rok 1780.

Śmierć Marka Antoniusza. Dlaczego Kleopatra popchnęła najbliższego sobie człowieka do takiego czynu?

Strona główna » Starożytność » Śmierć Marka Antoniusza. Dlaczego Kleopatra popchnęła najbliższego sobie człowieka do takiego czynu?

W wielkiej wojnie domowej, w której pogrążyło się państwo rzymskie po śmierci Juliusza Cezara, królowa Egiptu Kleopatra stanęła stanowczo po stronie Marka Antoniusza. Została doradczynią, kochanką, ale też matką całej gromadki dzieci sławnego wodza. Latem 30 roku p.n.e. wiedziała już, że popełniła koszmarną pomyłkę. Z walnej rywalizacji zwycięsko wyszedł nie Marek Antoniusz lecz jego konkurent – Oktawian.

1 sierpnia 30 roku p.n.e. do Kleopatry doszły minorowe wieści. Flota i kawaleria zdradziły Marka Antoniusza, jego piechota została zaś rozbita przez wrogów. „Królowa [Egiptu] rozumiała, że walka została ostatecznie przegrana i że koniec jest bliski” – podkreśla Alberto Angela na kartach nowej biografii sławnej władczyni.


Reklama


To wtedy potomkini Ptolemeuszy podjęła decyzję, która do dzisiaj budzi kontrowersje wśród badaczy dziejów antycznych.

Kleopatra zamknęła się w murach przygotowanego zawczasu mauzoleum. Następnie zaś wysłała do Marka Antoniusza gońca z informacją… o własnej śmierci.

Cynizm czy odwaga?

Niechętny królowej dziejopis Kasjusz Dion Antoniusz twierdził, że chciała tym sposobem skłonić kochanka do popełnienia samobójstwa, tak by móc następnie podjąć negocjacje z triumfatorami i uratować własne życie.

Kleopatra i Oktawian. Obraz Louisa Gauffiera z 1787 roku.
Kleopatra i Oktawian. Obraz Louisa Gauffiera z 1787 roku.

Nie każdy zgadza się z podanym wyjaśnieniem. Niektórzy historycy przeczą jakoby Kleopatra wykazała się skrajnym cynizmem. Ich zdaniem krok królowej był raczej… „ostatecznym gestem miłości”.

Według alternatywnej interpretacji władczyni Egiptu popychała Marka Antoniusza do skończenia z sobą, bo pragnęła, by ten odszedł z honorem. W przeciwnym razie groziła mu bowiem śmierć z rąk żołnierzy lub egzekucja na rozkaz zwycięskiego Oktawiana. Dlaczego jednak kłamała i sama nie odebrała sobie życia?


Reklama


Zdaniem Alberta Angeli „być może obie hipotezy są prawdziwe”. W książce Kleopatra. Królowa, która rzuciła wyzwanie Rzymowi i zdobyła wieczną sławę czytamy:

Kleopatra darzy uczuciem Antoniusza (który jest na dodatek ojcem prawie wszystkich jej dzieci), ale wciąż myśli o przyszłości i z zimną krwią oraz zmysłem praktycznym wybiera najbardziej oczywiste rozwiązanie: pragnie pomóc sojusznikowi, czyli Antoniuszowi, zejść ze sceny w sposób najbardziej honorowy dla wszystkich, aby rozpocząć negocjacje z ewentualnym nowym sojusznikiem, Oktawianem, nie tyle dla samej siebie, co dla [najstarszego syna] Cezariona i Egiptu. Zresztą nie ma wyboru.

Tekst powstał w oparciu o książkę Alberta Angeli pt. Kleopatra. Królowa, która rzuciła wyzwanie Rzymowi i zdobyła wieczną sławę (tłum. Tomasz Kwiecień, Czytelnik 2021).

Jeśli taka jest motywacja Kleopatry, dowodzi to po raz kolejny jej dalekowzroczności jako polityka, jej zaradności jako kobiety, a przy tym także jej odwagi jako człowieka: nie jest łatwo zakończyć taką relację po 11 latach.

Krok ostateczny

Marek Antoniusz, zdruzgotany porażkami, niewidzący żadnego wyjścia z matni, natychmiast uwierzył w wiadomość o śmierci partnerki. Wywarła ona na nim dokładnie takie wrażenie, jakiego musiała oczekiwać Kleopatra.

Według Plutarcha przegrany wódz wymamrotał do samego siebie: „Na co czekasz jeszcze, Antoniuszu? Ten jeden i ostatni los zabrał ci powód, by trzymać się życia”. Miał też dodać, że wstyd mu, iż kobieta uprzedziła go i dała wzór odwagi.

Cytowane słowa to zapewne tylko literacka projekcja. Jest jednak faktem, że Marek Antoniusz dłużej się nie wahał. Schwycił sztylet i wbił go sobie w brzuch. Wybrał najgorsze miejsce. Cios był niezwykle bolesny, ale nie pozbawił wodza przytomności. Nie zabił go też od razu.


Reklama


„Najbardziej rozdzierająca scena”

Kleopatra była przekonana, że Marek Antoniusz nie żyje. Poprosiła jednego z ostatnich wiernych ludzi, Diomedesa, by czym prędzej sprowadził do niej ciało zmarłego.

Osobisty sekretarz królowej udał się do komnat wodza. Nie ujrzał jednak zwłok, ale wciąż żywego, choć obficie krwawiącego i bardzo już bladego generała. Przekazał konającemu Markowi Antoniuszowi, że zaszła pomyłka, a Kleopatra wciąż żyje. Spełnił następnie jego ostatnie żądanie. Wódz został na leżąco przetransportowany do mauzoleum.

Śmierć Marka Antoniusza w wyobrażeniu Thomasa Watsona. Rok 1780.
Śmierć Marka Antoniusza w wyobrażeniu Thomasa Watsona. Rok 1780.

Tam nastąpiła, jak podkreśla Alberto Angela na kartach swojej biografii, „najbardziej rozdzierająca scena”. Królowa ułożyła Marka Antoniusza na posadzce. Pochylona nad nim rozdarła szaty, być może próbowała jeszcze opatrywać ranę.

Widok ukochanego pokrytego krwią, pobladłego, z nieobecnym spojrzeniem, bardziej już martwego niż żywego, jęczącego i cierpiącego z powodu straszliwego bólu, który powoduje rana brzucha, musi być dla niej ponad siły.


Reklama


Nagromadzone przez wiele dni napięcie, połączone z niesprawiedliwym końcem Antoniusza, a przy tym z końcem niezwykłej miłosnej przygody i beztroski wspólnego życia, doprowadza ją do całkowitego załamania, którego wyrazem jest emocjonalny wybuch: „[…] bijąc się w pierś, rozszarpywała ją rękami, i własną twarzą ocierała zeń krew, nazywała go swym panem, mężem, władcą, i prawie już zapomniała całkiem o swoich nieszczęściach w tej boleści nad jego losem”.

Jest w tym zdaniu całe cierpienie już nie królowej, ale kobiety, która daje upust swej rozpaczy i wyraz miłości.

Marek Antoniusz poprosił na koniec ukochaną o łyk wina. Nie wiadomo czy był na tyle przytomny, by zrozumieć, że został oszukany. Umarł w ramionach Kleopatry.

Przeczytaj też o śmierci Juliusza Cezara. Tak wyglądały ostatnie minuty jego życia.

Bibliografia

Tekst powstał w oparciu o książkę Alberta Angeli pt. Kleopatra. Królowa, która rzuciła wyzwanie Rzymowi i zdobyła wieczną sławę (tłum. Tomasz Kwiecień, Czytelnik 2021).

Królowa, która rzuciła wyzwanie Rzymowi

Autor
Grzegorz Kantecki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.