Anna Cylejska i Władysław Jagiełło. Wyobrażenia XIX-wieczne

Władysław Jagiełło i Anna Cylejska. Król postawił jej warunek, którego nie usłyszała żadna inna władczyni w historii

Strona główna » Średniowiecze » Władysław Jagiełło i Anna Cylejska. Król postawił jej warunek, którego nie usłyszała żadna inna władczyni w historii

Drugie małżeństwo Władysława Jagiełły nie zostało zaplanowane ani po jego myśli, ani nawet na jego polecenie. Król został przymuszony do działania, czy nawet postawiony przed faktem dokonanym. A potem bardzo się starał odwrócić bieg zdarzeń.

Sławna królowa Jadwiga Andegaweńska była po kądzieli potomkinią dynastii Piastów. Mogła uważać się wprost za legalną zwierzchniczkę czy nawet właścicielkę państwa polskiego. Władysław Jagiełło był z kolei tylko królem elekcyjnym – zaproszonym na tron przez elity i dzierżącym władzę dzięki zawartemu małżeństwu.


Reklama


Śmiertelna choroba „pani przyrodzonej” i „dziedziczki królestwa” – jak oficjalnie określano Jadwigę – groziła politycznym trzęsieniem ziemi. W nowych okolicznościach Jagiełło nie mógł bowiem być pewien lojalności poddanych.

Konająca monarchini doskonale zdawała sobie sprawę z niebezpieczeństw. Dlatego w lipcu 1399 roku poleciła mężowi, by po jej śmierci zawarł ślub z jedyną panną zdolną ją zastąpić: hrabianką Anną z Celje na obszarze obecnej Słowenii.

Królowa Jadwiga przypatrująca się wjazdowi Jagiełły na Wawel
Królowa Jadwiga przypatrująca się wjazdowi Jagiełły na Wawel. Obraz dziewiętnastowieczny.

(Nie)chciana królowa

Była to wnuczka Kazimierza Wielkiego, ostatnia żyjąca, niezamężna potomkini głównej linii dynastii Piastów. Miała więc podobne rodowe podstawy do panowania nad Wisłą, co sama Jadwiga.

Dla pewności umierająca królowa przedstawiła projekt także najwyższym dostojnikom państwa i zadbała, by ci przymusili króla do właściwych kroków. Jagiełło, przyparty do muru, wysłał posłów do Celje i podjął pertraktacje w sprawie ożenku. Gdy jednak w lipcu 1401 roku Anna Cylejska wreszcie przybyła nad Wisłę, odmówił przypieczętowania związku.


Reklama


W innym artykule wyjaśniałem już, że powodem wcale nie był wygląd Anny. Władysław Jagiełło nabrał wątpliwości nie dlatego, że potencjalna żona mu się nie spodobała, ale głównie z przyczyn ambicjonalnych.

Anna Cylejska była witana nad Wisłą z niezwykłym entuzjazmem i od razu traktowana jak legalna „pani przyrodzona”. Król, zawsze podejrzliwy, a nawet ogarnięty paranoją, zaczął się obawiać, że kobieta okaże się dla niego konkurentką, a nie pomocnicą.

Pasjonującą opowieść o czterech żonach jednego z najważniejszych władców w historii Polski w książce Kamila Janickiego pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021).
O następczyni królowej Jadwigi piszę znacznie szerzej w książce pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021). Artykuł, który czytasz powstał właśnie na jej podstawie.

Wygodna wymówka

Wesele, które miało się odbyć bezpośrednio po przyjeździe Anny, zostało odwołane. Jagiełło nie zerwał umowy małżeńskiej, ale chciał na dłużej wstrzymać sprawę. Potrzebował tylko odpowiedniego pretekstu.

Według kroniki Jana Długosza, ostatecznie postawiono na argument edukacyjny. Kronikarz zanotował, że Anna Cylejska „nie znała żadnego języka prócz niemieckiego” i dlatego ze ślubem postanowiono poczekać, aż potencjalna królowa nauczy się mowy przodków.


Reklama


Niezrozumiały warunek

Już sama wiadomość o oświatowych niedociągnięciach Anny budzi wątpliwości. W hrabstwie Celje elita posługiwała się niemieckim, ale lud mówił po słowiańsku. W zamkowych korytarzach stale dawało się też słyszeć język Węgrów, a u podstaw edukacji niezmiennie leżała znajomość łaciny.

Młoda hrabianka nie była pewnie poliglotką, ale niewątpliwie liznęła kilku języków i miała predyspozycje, by łatwiej niż kobiety z innych krajów Rzeszy nauczyć się jednego z narzeczy słowiańskich. Wiele polskich słów przypominało przecież te, które przez lata słyszała z ust służby w rodzinnej siedzibie.

Fragment drzewa genealogicznego Jagiellonów z pracy Josta Ludwika Decjusza wydanej w 1521 roku. W pierwszym rzędzie widoczny Jagiełło oraz jego cztery żony
Fragment drzewa genealogicznego Jagiellonów z pracy Josta Ludwika Decjusza wydanej w 1521 roku. W pierwszym rzędzie widoczny Jagiełło oraz jego cztery żony, w tym Anna Cylejska.

Krakowskim panom, szukającym wymówki dla króla, wygodniej było jednak przyjąć, że przybyszka jest niemotą i nie rozumie nic z tego, co się do niej mówi. Ale prawdziwie niezrozumiałe były raczej ich oczekiwania.

Czy od polskich królowych wymagano znajomości języka polskiego?

W historii średniowiecznej Polski nie jest znany żaden inny przypadek, gdy decyzja o wyniesieniu do władzy lub o dynastycznym małżeństwie została wprost uzależniona od nauki języka. Innymi słowy: na ile można stwierdzić, żadnej (potencjalnej) królowej nie postawiono takiego warunku, co Annie Cylejskiej.


Reklama


Kazimierz Wielki miał dwie (lub trzy, jeśli uwzględnić szemrany związek z Krystyną Rokiczaną) zagraniczne żony i nie opóźnił ślubu z żadną z nich ze względu na zdolność do komunikacji.

Tylko przy jego pierwszym ślubie, z przybyszką z pogańskiej Litwy, doszło do pewnego odstępu między przyjazdem a ceremonią, żadne źródło nie wiąże go jednak z problemami komunikacyjnymi.

Anna Cylejska i Władysław Jagiełło. Wyobrażenia XIX-wieczne
Anna Cylejska i Władysław Jagiełło. Wyobrażenia XIX-wieczne.

Jadwiga Andegaweńska w chwili przybycia nad Wisłę ledwo dukała po polsku, a jednak już po trzech dniach koronowano ją na króla. Tak samo było z Władysławem Jagiełłą: najpierw przywdział koronę, a dopiero później nauczył się szeleszczącej mowy nowych poddanych. Wyłącznie od Anny Cylejskiej oczekiwano więcej.

Niezmienny brak oczekiwań

Co warto podkreślić, także w kolejnych wiekach znajomość polszczyzny nie uchodziła za obowiązkową. Od schyłku XVI stulecia, za czasów królów elekcyjnych, stało się nawet normą, że królowe w ogóle nie próbowały uczyć się nowej mowy i posługiwały się nad Wisłą własnym językiem.


Reklama


Habsburskie żony polskich Wazów – Anna, Konstancja i Cecylia Renata – stale mówiły tylko po niemiecku i wprowadziły ten język na dwór, faktycznie usuwając stamtąd polszczyznę. Ludwika Maria Gonzaga wprawdzie usiłowała się uczyć polskiego, ale z ograniczonym skutkiem. Na co dzień zdecydowanie wolała posługiwać się francuskim.

Dobrze zaznajomiona z językiem polskim była dopiero Maria Kazimiera Sobieska, dorastająca nad Wisłą. Żony Sasów znów jednak nie znały polskiego. I znów nie robiono im z tej przyczyny jakichkolwiek problemów.

***

O następczyni królowej Jadwigi piszę znacznie szerzej w książce pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021). Artykuł, który przeczytałeś powstał właśnie na jej podstawie. Pełna bibliografia tematu znajduje się w książce.

Fascynujące losy następczyń królowej Jadwigi

Pasjonującą opowieść o czterech żonach jednego z najważniejszych władców w historii Polski w książce Kamila Janickiego pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021).

Zobacz wszystkie nasze artykuły o Annie Cylejskiej

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.