Wojna francusko-pruska w 1870 roku. Dlaczego Niemcy wygrali?

Strona główna » XIX wiek » Wojna francusko-pruska w 1870 roku. Dlaczego Niemcy wygrali?

19 lipca 1870 roku cesarz Francuzów Napoleon III wypowiedział wojnę Prusom. Był pewien łatwego zwycięstwa. I popełnił największy błąd swojego życia.

Napięcie pomiędzy Francją a – dążącymi do zjednoczenia pod swoją egidą Niemiec – Prusami eskalowało przez całą drugą połowę lat 60. XIX wieku. Chcąc sprowokować polityków znad Sekwany pruski kanclerz Otto von Bismarck posunął się w lipcu 1870 roku nawet do fałszerstwa.


Reklama


Depesza emska i wypowiedzenie wojny

Opublikował w prasie mocno zniekształconą wersję depeszy, wysłanej do niego 13 lipca 1870 roku z Ems przez króla Wilhelma I Hohenzollerna.

Monarcha informował w niej, że pragnie załagodzić konflikt na linii Berlin-Paryż. W związku z tym zdecydował się wycofać kandydaturę księcia Leopolda Hohenzollerna na wakujący hiszpański tron. Ale tekst, który pojawił się w gazetach był na tyle skrócony i przeinaczony, że słowa króla wyglądały, jak jawny afront wobec Francuzów.

Otto von Bismarck za wszelką cenę parł do wojny z Francją (domena publiczna).

Nad Sekwaną zawrzało. Już 19 lipca cesarz Napoleon III zdecydował się wypowiedzieć wojnę Prusom. Był to fatalny błąd, który miał go kosztować tron.

Francuska armia była kompletnie nieprzygotowana do nadchodzącego konfliktu. Co gorsza, Drugie Cesarstwo znajdowało się w zupełnej izolacji na arenie dyplomatycznej, o co zadbał już wcześniej sam Bismarck.


Reklama


Wszyscy liczą na szybkie rozstrzygnięcie

Tymczasem po stronie Prus opowiedziały się Bawaria, Saksonia i Wirtembergia, które wsparły zbrojnie nadbałtyckie mocarstwo. Jak podkreśla profesor Grzegorz Kucharczyk w książce pt. Prusy. Pięć wieków, decydującym czynnikiem okazał się jednak czas:

Gdyby wojna Prus z Francją była długotrwała, perspektywa interwencji innych potęg stawała się bardziej realna. Tego chcieli zaś uniknąć obydwaj antagoniści.

Artykuł powstał w oparciu o książkę Grzegorza Kucharczyka pt. Prusy. Pięć wieków (Bellona 2020).

Zarówno nad Sekwaną, jak i nad Sprewą liczono na szybkie rozstrzygnięcie militarne. Cała różnica polegała na tym, że tylko w jednym przypadku (Prus) nadzieje te oparte były na realnych podstawach.

Klucz do pruskiego zwycięstwa

Pruski Sztab Generalny, na którego czele stał Helmuth von Moltke od dawna zdawał sobie sprawę z kluczowego znaczenia kolei żelaznej w szybkim przetransportowaniu zmobilizowanych jednostek na pierwszą linię frontu. Jak podkreśla poznański historyk:


Reklama


Synergia w postaci siły pruskiej gospodarki (infrastruktura kolejowa) i efektywności aparatu administracyjnego (logistyka i zaopatrzenie) przesądziła o przewadze Prus w nadchodzącym starciu z Drugim Cesarstwem, które takiego współdziałania między gospodarką, wojskiem a administracją nie wypracowało.

W teorii, to właśnie Francuzi mieli najlepszą, z wojskowego punktu widzenia, sieć kolejową na kontynencie. Aż dwie trzecie linii posiadało podwójne tory, które wydatnie usprawniały komunikację. Cały problem polegał jednak na tym, że „nie były one w momencie wybuchu wojny w pełni zintegrowane z systemem dowodzenia”.

Szef pruskiego Sztabu Generalnego Helmuth von Moltke doskonale zdawał sobie sprawę z roli jaką odegra kolej w nadchodzącej wojnie z Francją (domena publiczna).
Szef pruskiego Sztabu Generalnego Helmuth von Moltke doskonale zdawał sobie sprawę z roli jaką odegra kolej w nadchodzącej wojnie z Francją (domena publiczna).

Aż do połowy lipca 1870 roku szlaki kolejowe podlegały w większości pod administrację cywilną, system francuskiej mobilizacji był tworzony na gorąco. Wytworzył się ogromny chaos, co skutkowało problemami z zaopatrzeniem oddziałów w broń, żywność i umundurowane.

W zaledwie 19 dni na froncie

W przypadku Prus sytuacja prezentowała się diametralnie inaczej. Jak pisze profesor Kucharczyk w książce Prusy. Pięć wieków:

Według gier wojennych przeprowadzonych w 1867 roku pruska armia miała osiągnąć stanowiska bojowe na froncie zachodnim w trzydziestym drugim dniu od ogłoszenia mobilizacji.

Rok później ćwiczenia zorganizowane przez pruski Sztab Generalny pokazały, że czas ten został zredukowany do dwudziestu czterech dni. W 1870 roku sztabowcy liczyli, że już w dwudziestym dniu oddziały pruskie przystąpią do realizacji działań wojennych na terytorium francuskim.

Faktyczne rezultaty okazały się nawet lepsze od planów. Już 3 sierpnia 1870 roku, czyli zaledwie 19 dni po ogłoszeniu mobilizacji, niemal pół miliona niemieckich żołnierzy znalazło się na granicy z Francją. Przeciwnik dysponował tymczasem jedynie 300 tysiącami żołnierzy gotowych do walki.

Atak pruskiej piechoty w czasie wojny z Francją na obrazie Ernsta Zimmera (domena publiczna).
Atak pruskiej piechoty w czasie wojny z Francją na obrazie Ernsta Zimmera (domena publiczna).

Sromotna klęska Francji

Znaczna przewaga oraz silne antagonizmy wewnątrz francuskiego korpusu oficerskiego zaowocowały druzgoczącą klęską wojsk cesarza Napoleona III. Sam władca już 2 września 1870 roku dostał się do niewoli, po tym jak skapitulowała otoczona w warownym obozie pod Sedanem 75-tysięczna Armia Renu.

Dwa dni później co prawda proklamowano we Francji republikę, ale nie na wiele się to zdało. Wojna w tym momencie była już przegrana, a droga do zjednoczenia Niemiec stała przed kanclerzem Ottonem von Bismarckiem otworem.

Przeczytaj również o tym tym, ze hołd pruski wcale nie był błędem i polityczną porażką stulecia. W 1525 roku oczekiwano, że przyniesie zupełnie inne skutki


Reklama


Syntetyczne opracowanie dziejów państwa Hohenzollernów

Bibliografia

Autor
Rafał Kuzak
4 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.