Czy Władysław Jagiełło był dobrym ojczymem?

Strona główna » Średniowiecze » Czy Władysław Jagiełło był dobrym ojczymem?

Taki przypadek nie zdarzył się za rządów żadnego wcześniejszego króla. Władysław Jagiełło poślubił wdowę obdarzoną licznym potomstwem. Ona zaś – zabrała swoje dzieci na Wawel. Jak wyglądały ich relacje z ojczymem? I co stało się z nimi po śmierci matki?

Władysław Jagiełło zawarł już dwa śluby z nastoletnimi dziewczętami – Jadwigą Andegaweńską i Anną Cylejską. Za obydwoma stały motywy czysto polityczne. Gdy Cylejka zmarła w roku 1416, król był już mniej więcej pięćdziesięciolatkiem. I postanowił, że wejdzie w związek zupełnie innego rodzaju.


Reklama


2 maja 1417 roku, potajemnie i bez konsultacji z radą koronną poślubił swoją bliską, wieloletnią przyjaciółkę, a zarazem siostrę chrzestną: Elżbietę z Pilczy. Była to kobieta przeszło czterdziestoletnia, też mająca za sobą pełne zawiłości życie rodzinne.

Z trzecim mężem – Wincentym z Granowa – doczekała się gromadki dzieci. Prawdopodobnie miała przynajmniej dwóch synów i dwie lub trzy córki.

Zamek Pilcza (nazywany też Smoleniem) – rodowa siedziba trzeciej żony Władysława Jagiełły.

Pierwsza taka sytuacja

W historii odrodzonego Królestwa Polskiego nie zdarzyło się jeszcze, by królowa miała dzieci z wcześniejszego związku. Wydawało się też rzeczą nie do pomyślenia, by podobny fakt ujawniać, a tym bardziej się z nim obnosić.

Takie mieszanie stanów i porządków nie mieściło się w ramach późnośredniowiecznego rytuału dworskiego. Mimo to Elżbieta podjęła, wyjątkową na tle epoki, decyzję, by sprowadzić swoje dzieci na Wawel.


Reklama


Nie przebywały tam ciągle, ale w rachunkach dworskich odnotowano ich liczne wizyty, trwające nawet po kilka tygodni. Wiadomo, że zwłaszcza córki władczyni stały się towarzyszkami zabaw młodej następczyni tronu i wówczas jedynego dziecka Władysława Jagiełły – królewny Jadwigi.

Zostawały z nią w pałacu nawet, kiedy matka wyjeżdżała na spotkania z ojczymem. Kiedy zaś Jadwiga gościła w należącej do Elżbiety Pilczy, to jechały tam z nią także one.

Elżbieta z Pilczy (Granowska) w wyobrażeniu XVIII-wiecznego artysty.

Nieobecny ojczym

Trudniej odtworzyć relacje dziewcząt z samym królem. Władysław Jagiełło niezwykle rzadko i niechętnie odwiedzał Wawel. Posiadał wędrowny dwór, który każdego roku pokonywał tysiące kilometrów. Elżbieta często podróżowała z nim, ale nic nie wskazuje na to, by kiedykolwiek do orszaku dołączyły też jej córki.

Król tolerował ich obecność w najważniejszej rezydencji, ale nie zajmował się bliżej ich losem. Zainteresował się za to pasierbem, co doprowadziło do niemałego skandalu.


Reklama


Prezent dla pasierba

Starszy syn Elżbiety, Otton, zmarł albo jeszcze przed 1417 rokiem, albo w okresie małżeństwa Jagiełły z małopolską arystokratką. Jedynym spadkobiercą królowej został w efekcie Jan.

Monarcha, pragnący sprawić przyjemność coraz ciężej chorującej żonie, w 1419 roku postanowił nadać pasierbowi honorowy i niewiążący się z faktyczną władzą tytuł kasztelana.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Był to krok tym bardziej zrozumiały, że kasztelanami byli zarówno ojciec, jak i dziadek młodego mężczyzny. Tym razem jednak nominacja wywołała potężny opór na dworze.

Dostojnicy protestowali, że wyróżnienie syna królowej to „uszczerbek równości” szlacheckiej i „zgwałcenie przywilejów”. A kanclerz Wojciech Jastrzębiec wprost odmówił opieczętowania decyzji „niosącej zgubę królestwu”.

Władysław Jagiełło na XIX-wiecznym obrazie z zamku w Nieświeżu.

Najważniejsza przysługa

Jagiełło cofnął się. Awans nie doszedł do skutku, Elżbieta zmarła zaś już w maju 1420 roku. Nie znaczy to jednak, że końca dobiegły relacje króla z przybranym potomstwem.

Na dobrą sprawę dopiero zgon Elżbiety sprawił, że Władysław Jagiełło poczuł się odpowiedzialny za przyszłość pasierbów pozbawionych jakiegokolwiek innego opiekuna.


Reklama


Król przejął wprawdzie kontrolę nad majątkami ziemskimi zmarłej, ale formalnie ogłosił, że robi to tylko dożywotnio i że w przyszłości dobra mają przejść na własność dzieci: Jana, Elżbiety i Ofki. Już w 1423 roku Jagiełło przychylił się też do walnej reformy prawa spadkowego, która zabezpieczała interesy tej trójki.

Wreszcie król zajął się małżeństwem Ofki (starszą Jadwigę wydano za mąż już wcześniej). To on doprowadził do skutku związek pasierbicy z czeskim rycerzem Janem z Jičina. Wypłacił też panu młodemu sowity posag. I w świetle średniowiecznych obyczajów już ten jeden fakt czynił z niego doskonałego ojczyma.

Przeczytaj też o tym, jak Władysław Jagiełło zareagował na narodziny swojego pierwszego syna. Król nigdy wcześniej nie zachowywał się w ten sposób.

***

Słabości, przywary i codzienność sławnego króla opisałem szeroko w mojej najnowszej książce: Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021). Dowiedz się więcej na Empik.com.

Fascynujące losy następczyń królowej Jadwigi

Bibliografia

  1. Kantecki K., Elżbieta trzecia żona Jagiełły. Opowiadanie historyczne, Lwów 1874.
  2. Kaczmarczyk Z., Granowski Wincenty h. Leliwa (ok. 1370-1410) [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 8 (1959-1960).
  3. Niemczyk K., Kilka uwag do genealogii Elżbiety Pileckiej-Granowskiej i jej rodziny, „Średniowiecze polskie i powszechne”, t. 1 (2009).
  4. Nitkiewicz M.R., Królowa Elżbieta z Pilczy i Łańcuta, trzecia żona Władysława Jagiełły, Łańcut 2003.
  5. Prochaska A., Długosz o Elżbiecie trzeciej żonie Jagiełły, Lwów 1876.
  6. Rutkowska G., Itineraria żon króla Władysława Jagiełły, „Roczniki Historyczne”, t. 54 (1998).
  7. Sperka J., Elżbieta z Pilicy Granowska i król Władysław Jagiełło. Kulisy wielkiej miłości [w:] Miłość w czasach dawnych, red. B. Możejko, A. Paner, Gdańsk 2009.
  8. Wdowiszewski Z., Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce, Kraków 2005.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.