Pierwszy dzień w obozie koncentracyjnym Ravensbrück. „Tam się wchodzi bramą, a wychodzi kominem”

Do obozu koncentracyjnego Ravensbrück wywieziono łącznie 132 000 kobiet. Aż 92 000 z nich (70% wszystkich więźniarek) nigdy go nie opuściło. Ginęły z głodu i były planowo mordowane przez bezwzględnych niemieckich oprawców. Ich horror zaczynał się już z chwilą przybycia na obozową rampę kolejową.

Działaczka francuskiego ruchu oporu, Francine R., trafiła do Ravensbrück 18 maja 1944 roku w transporcie nr 1212, wraz z 551 innymi nieszczęśniczkami. O upiornej podróży, którą miała za sobą możecie przeczytać TUTAJ. To był jednak dopiero początek koszmaru.


O swoich przeżycia Francine po wielu latach opowiedziała dalekiemu krewnemu – ilustratorowi i autorowi komiksów Borisowi Golzio. Ten zaś postanowił upublicznić porażającą relację w formie powieści graficznej. Czy też raczej: graficznego pamiętnika, bo wszystkie słowa, które padają na kartach Kronik Francine R. to rzeczywiste wypowiedzi francuskiej działaczki i więźniarki.

„Jeśli ktoś nie wysiadał dostatecznie szybko…”

„Ravensbrück wyglądało przerażająco, bo przyjechałyśmy w środku nocy” – wspominała kobieta. W pamięć najbardziej zapadły jej potężnie wilczury. Zwierzęta, których nie znosiła i przed którymi odczuwała strach już do końca życia.

Kolumna więźniarek prowadzonych do obozu. Ilustracja z książki Kroniki Francine R. (Marginesy 2019).

Jeśli ktoś nie wysiadał dostatecznie szybko, szczuli go psami, które były wytresowane, żeby gryźć.

My, młode kobiety mogłyśmy wyskakiwać z bydlęcych wagonów, ale były też babcie, 80-letnie staruszki, które nie były w stanie skakać! To co robili Niemcy? Wsiadali do pociągu i pach! Popychali, popychali, popychali. Niektóre babcie leciały na łeb na szyje ze wszystkimi swoimi rzeczami.

Więźniarki uformowały kolumnę, po pięć kobiet w każdej linii. Pod czujnym okiem strażników, tylko czekających na okazję, by dać upust sadyzmowi, ruszyły w stronę zabudowań obozu. „Tam się wchodzi bramą, a wychodzi kominem” – stwierdził Francine, z grozą wyczuwalną nawet po wielu dekadach.

Przeczytaj też: „Nazywali je królikami”. Nieludzkie eksperymenty medyczne w obozie koncentracyjnym Ravensbrück

Kobieta nie podała, o której dokładnie godzinie do Ravensbrück przybył wiozący ją pociąg. Niemcy zapędzili więźniarki na plac… i tam je pozostawili na kolejne godziny. „Po przybyciu na miejsce spędzało się całą noc na zewnątrz, bez względu na to czy padało, czy wiało, w każdą pogodę” – można przeczytać na kartach Kronik Francine R.

„To jest szok” rozebrać się przed wrogiem

Zapewne dopiero rankiem („potem”), kobiety poprowadzono do jednego z budynków. Padł rozkaz, by ściągały ubrania. „To jednak jest szok, kiedy za pierwszym razem trzeba się rozbierać do naga przed mężczyznami” – wspominała więźniarka. – „Zwłaszcza, jeśli w dodatku to nasi wrogowie”.

Artykuł powstał w oparciu o autentyczne wspomnienia wydane w formie komiksu: Kroniki Francine R. (Marginesy 2019).

„Wtedy zabrali się do roboty. Zaczęli od obcięcia nam włosów” – mówiła dalej. A Boris Golzio dodał we własnym komentarzu do jej pamiętnika, że po strzyżeniu nastąpiło usuwanie włosów łonowych. I to przy użyciu… szczoteczek do zębów.

„Miałyśmy z siostrą niewyobrażalne szczęście, że nie obcięli nam włosów” – podkreślała Francine. I choć wobec wszelkich okropieństw nazistowskiej machiny zbrodni ten szczegół może wydawać się trywialny, to dla kobiet już odartych z godności i prawa do indywidualizmu miał istotne znaczenie.


Przede mną weszła jakaś pani, a może panna, która miała na imię Josette. Jej nazwisko na pewno zaczynało się na „R”, bo wchodziłyśmy alfabetycznie. Zobaczyłam ją, jak wychodziła – miała zupełnie ogoloną głowę. Wtedy całkiem podupadłam na duchu, sądziłam, że… No cóż, straciłam wiarę!

„Wciąż nago, musiałyśmy iść do dentysty”

Po usunięciu włosów kobiety trafiły pod prysznic. „Naprzemienne strumienie lodowatej wody i wrzątku” – streścił Boris Golzio w autorskim komentarzu do Kronik Francine R. „Nadzorczynie z SS biły te, które usiłowały się odsuwać”.

„Potem, wciąż nago, musiałyśmy iść do dentysty” – kontynuowała swoją opowieść więźniarka. Nie na badanie, ale w celu usunięcia każdej wartościowej protezy.

Baraki obozu koncentracyjnego Ravensbrück na rysunku Borisa Golzio. Ilustracja z książki Kroniki Francine R. (Marginesy 2019).

Ja wtedy miałam jeszcze swoje własne zęby, ale tym kobietom, które miały złote zęby, wyrywano je w całości.

Zabierali wszystko, co było ze złota. Jeśli któraś nosiła okulary, nieważne, stara czy młoda, też musiała je oddać.

Były tam całe sterty okularów. Nigdy nie widziałam takiej masy biżuterii! Nie wiem, co oni z tym robili, ale te rzeczy nie powinny tak leżeć w stertach.


Dopiero, gdy wszystkie opisane czynności dobiegły końca, gdy kobiety ograbiono i zmuszono do czekania godzinami na dworze, strażnicy skierowali pół tysiąca więźniarek do baraków. Ale i wtedy nie okazali im za grosz litości.

„Mogłyśmy wejść do środka. Ale zabronili nam odkręcać krany…” – opowiadała z goryczą Francine, mająca za sobą kilkudniową podróż niemal bez dostępu do wody. – „Wiele z nas mdlało z pragnienia, zmęczenia i w ogóle przez to wszystko”.

Pierwsza noc w obozie pod gołym niebem. Ilustracja z książki Kroniki Francine R. (Marginesy 2019).

Kwarantanna i trupy

Na koniec kobiety otrzymały więzienne stroje. Nadano im także numery. Nie były one, jak w Auschwitz, tatuowane, ale tylko naszyte na pasiak. „Kobiety z transportu, który wyruszył 13 maja 1944 i dotarł na miejsce 18 maja, otrzymały numery od 38 768 do 39 903” – podał Boris Golzio.

Więźniarki czekała 40-dniowa kwarantanna. Już w jej trakcie miały jednak rozpocząć morderczą pracę dla dobra Rzeszy. Francine nakazano, by rozbierała trupy nieszczęśniczek zmarłych i zamordowanych w obozie. „Niektóre jeszcze się ruszały” – wspominała. I podkreśliła, że nie dano jej żadnego wyboru:

Kto odmawiał rozbierania trupów, wkrótce sam do nich dołączał i kończył w płomieniach krematoryjnego pieca.


***

Francine miała to szczęście, że już po kilku tygodniach przewieziono ją do innego obozu. Strażnicy byli tam równie brutalni, warunki koszmarne, ale śmierć – nie aż tak powszechna. O tym, co zobaczyła w KZ Watenstedt/Leinde przeczytasz TUTAJ.

Bibliografia

Książkę kupisz na Empik.com

Ilustracja tytułowa: Więźniarki obozu Ravensbrück wewnątrz jednego z baraków.

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.