Skąd się biorą dzieci… według najwybitniejszych myślicieli i lekarzy epoki antyku?

Władysław Jagiełło nie wiedział skąd się biorą dzieci. Nie wiedział tego też Kazimierz Wielki, Juliusz Cezar, Aleksander Macedoński, ani… żadna z ich małżonek. Nic dziwnego. W podobnej ignorancji trwała cała ludzkość i to aż do zadziwiająco bliskich nam czasów.

Nawet wynalezienie mikroskopów w wieku XVII nie wystarczyło, by zrozumieć dokładny związek między seksem i narodzinami. Dopiero u schyłku stulecia XIX – nawet nie sto pięćdziesiąt lat temu! – biolodzy rozwikłali tajemnicę zapłodnienia. A główny udział w tym przełomowym odkryciu miał Oskar Hertwig badający… życie seksualne jeżowców.


Miniaturowe ludziki

W epoce nowożytnej przynajmniej próbowano mierzyć się z zagadką. Powstawały teorie na równi śmiałe i absurdalne.

Szczególnie popularny był pogląd, w myśl którego w męskim nasieniu mieszkają miniaturowi, ale w pełni uformowani ludzie. Ciąża natomiast to tylko proces rośnięcia w łonie tych gotowych, pełnoprawnych jednostek, mających od samego początku głowy, ręce, nogi, a nawet włosy odpowiedniego koloru…

Jeden z ojców medycyny, Galen, w wyobrażeniu XIX-wiecznego artysty.

Wszystko już powiedziano

Przez wcześniejsze tysiąc lat z okładem podobnych dociekań właściwie nie prowadzono. Wydawały się zbędne.

Najświatlejsze z umysłów średniowiecza twierdziły, że wszystko, co jest do powiedzenia w sprawach medycyny, zostało już powiedziane w epoce antyku. I że prawda nie wymaga ustalenia, ale tylko wyczytania z szacownych prac prekursorów wiedzy o biologii – Galena (I/II wiek n.e.), a zwłaszcza Arystotelesa (IV wiek p.n.e).


Teoria jednej płci

Pierwszy z dawnych mistrzów stał na stanowisku, iż kobiety i mężczyźni są „anatomicznymi bliźniętami”. Galenowa „teoria jednej płci” zakładała, że każdy męski narząd znajduje odbicie i uzupełnienie w żeńskim. Seks natomiast wymaga bezpośredniego wkładu obu stron, ponieważ nowe życie powstaje ze zmieszania męskiej spermy… z żeńską.

Rzymski lekarz twierdził wprawdzie, że to mężczyźni są wzorcem idealnej konstrukcji ciała, a kobiety marną imitacją, ale przynajmniej dawał tym drugim bezpośredni udział w cudzie narodzin. Jego uczniom zdarzało się nawet podkreślać, że aby doczekać się dziecka, mąż powinien dbać o to, by także żona miała przyjemność z każdego zbliżenia.

Antyczny lekarz przy pracy. Fresk z Pompejów, obecnie w zbiorach Narodowego Muzeum Archeologicznego w Neapolu.

Zarodek ulepiony z krwi menstruacyjnej

Pogląd postępowy, ale najwidoczniej – nazbyt wymagający. Arystoteles ujmował rzecz w sposób bardziej strawny dla adeptów medycyny (a więc dla niemal samych panów). Myśliciel podkreślał z emfazą, że wszystkie kobiety są „okaleczonymi mężczyznami”. I że ich ciała mogą tylko dostarczyć podłoża, surowego materiału.

Jego zdaniem ludzki zarodek był formowany z… krwi menstruacyjnej i to dlatego w okresie ciąży znikała miesiączka. Ta krew sama w sobie nie mogła jednak zrodzić życia. Dopiero posiadające wprost magiczne właściwości męskie nasienie nadawało zarodkowi oczekiwany kształt i było niemal w pełni odpowiedzialne za efekt końcowy.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Nikt nie potrafił wytłumaczyć…”

U samego schyłku średniowiecza propozycja Galena była znana już od tysiąc trzystu lat, interpretacja Arystotelesa od przeszło tysiąc ośmiuset.

Za czasów Władysława Jagiełły czy Kazimierza Jagiellończyka obie jednak cieszyły się tym samym respektem i zaufaniem, co w epoce Konstantyna Wielkiego albo Dioklecjana. Obie też były równie dziurawe, co przed wiekami.


„Nikt nie potrafił wytłumaczyć, dlaczego klacze rodzą źrebaki, albo dlaczego psy mają szczenięta, a nie kocięta” – trafnie skomentował Edward Dolnick, w książce poświęconej dawnym twierdzeniom na temat tego, skąd się biorą dzieci. Albo wcale nie tak dawnym. Bo przecież sto pięćdziesiąt lat temu tajemnica wciąż miała się doskonale…

Przeczytaj też o jednej z najdziwniejszych terapii z czasów starożytnego Rzymu. Dlaczego pacjentom podawano krew zabitych gladiatorów?

Bibliografia

  1. Edward Dolnick, Nowe życie. Jak największe umysły wszech czasów odkryły, skąd się biorą dzieci, Kraków 2019
  2. J. Maienschein, Epigenesis and Preformationism [w:] The Stanford Encyclopedia of Philosophy, red. N. Edward, wyd. wiosna 2017.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.