Sypialnia królowej Jadwigi. Dlaczego władczynię wyrzucono z prywatnych pokojów i zmuszono do przeprowadzki?

Strona główna » Średniowiecze » Sypialnia królowej Jadwigi. Dlaczego władczynię wyrzucono z prywatnych pokojów i zmuszono do przeprowadzki?

W 1386 roku na Wawelu doszło do sytuacji wyjątkowo niezręcznej, a nawet uwłaczającej. Wszystko wskazuje na to, że dziedziczka królestwa, „pani przyrodzona” i kobieta-król Jadwiga Andegaweńska, została wyrzucona z prywatnego pokoju i zmuszona do przeprowadzki. Dlaczego?

Przestrzeń Wawelu z czasów późnego średniowiecza wciąż jest pełna zagadek. O tym, gdzie znajdowały się najważniejsze pomieszczenia – od sali tronowej i izby jadalnej, po monarsze kuchnie czy pokoje gościnne– można by napisać dziesiątki stron. Sam zresztą zrobiłem to ostatnio w książce Wawel. Biografia.


Reklama


Tutaj wystarczy krótko stwierdzić, że u schyłku życia Kazimierza Wielkiego (a więc przed 1370 rokiem) na stołecznym wzgórzu przeprowadzono walny remont pokojów zajmowanych przez króla. Od tego czasu okazałym sercem rezydencji stała się tak zwana Kurza Noga – wieża mieszkalna położona blisko północno-wschodniego narożnika zamku.

Serce domu króla

Budowla miała piwnicę oraz dwie nadziemne kondygnacje, z murowanymi sklepieniami. Na każdym poziomie sufit wspierał się na centralnym słupie.

Sala Kazimierzowska
Tak zwana Sala Kazimierzowska w północno-wschodnim narożniku obecnego pałacu na Wawelu. Przynajmniej przez jakiś czas znajdowała się w niej sypialnia królowej Jadwigi.

Na parterze był on względnie prosty, a samo pomieszczenie odpowiadało zamkowym normom. Można je zresztą oglądać do dzisiaj: to sala Kazimierzowska mieszcząca teraz część ekspozycji skarbca koronnego. Nazwana zupełnie słusznie, bo zapewne właśnie w niej znajdowała się sypialnia Kazimierza Wielkiego.

Najbardziej zachwycające wnętrze całego zamku, a pewnie też jedno z najpiękniejszych dzieł architektury świeckiej nad Wisłą, znajdowało się jednak powyżej, na piętrze.


Reklama


Tam pośrodku sali stał smukły, dwunastoboczny filar. Sklepienie, zawieszone wprost nieprawdopodobnie wysoko, bo ponad 9 metrów nad ziemią, rozchodziło się od niego promieniście, przyjmując jakby formę ogromnego, misternie zdobionego parasola. Było to prawdziwe dzieło sztuki – wyraz bogactwa i wyszukanych gustów polskiego monarchy.

Nic więc właściwie dziwnego, że okazała przestrzeń stała się – jak pisał chociażby doktor Andrzej Fischinger – „jedną z najważniejszych izb królewskiego zamku”. Ulokowano w niej salę audiencyjną czy też tronową polskich władców, a filar, przywodzący na myśl nogę stojącego koguta, dał początek nazwie „Kurzej Nogi”.

Tekst powstał w oparciu o moją nową książkę pt. Wawel. Biografia. To pierwsza kompletna opowieść o historii najważniejszego miejsca w dziejach Polski.

Trwała tradycja

Po śmierci Kazimierza Wielkiego na parterze Kurzej Nogi przez krótki czas nocował zapewne jego siostrzeniec i następca, Ludwik Andegaweński. Z kolei na piętrze przybysz z Węgier przyjmował hołdy poddanych. Gdy wyjechał z powrotem do ojczyzny, oba pomieszczenia użytkowała jego matka (i siostra Kazimierza) regentka Elżbieta Łokietkówna.

W 1384 roku nową oficjalną gospodynią zamku została córka Ludwika, Jadwiga Andegaweńska. W chwili koronacji dziewczynka miała niespełna 11 lat. Wyniesiono ją jednak do władzy nie tylko jako królową, lecz wprost króla.


Reklama


Dlatego z całą pewnością otrzymała na swoje prywatne potrzeby dawną sypialnię Kazimierza Wielkiego. Z kolei na piętrze podpisywała podkładane jej dokumenty, udzielała audiencji i brała udział w oficjalnych ceremoniach.

Ślad po Jadwidze

Po bytności królowej pozostał materialny ślad. Na ścianie sali Kazimierzowskiej – a więc na parterze Kurzej Nogi – odkryto fragment XIV-wiecznego malowidła, przedstawiającego dwie splecione z sobą litery M.

Kurza Noga na Wawelu za czasów królowej Jadwigi według Andrzej Fischingera. Kolorem zaznaczono monarszą sypialnię na parterze (tzw. sala Kazimierzowska).

Dokładne znaczenie monogramu – tutaj w barwie czerwono-brązowej i w ciemnoszarej obwódce – nie jest pewne. Wiąże się go czy to z biblijnymi postaciami Marii i Marty oraz z ideałem życia uduchowionego, czy z zawołaniem bitewnym Andegawenów („Montjoie Sainte-Marie”) czy wreszcie z patronką Węgier („Mater Marie”) lub nawet z symboliką magiczną.

Wiadomo w każdym razie, że był to znak osobisty Jadwigi, umieszczany na należących do niej przedmiotach. Dziewczyna przyozdobiła nim i swoją sypialnię. Nie jest natomiast jasne, czy pozwolono jej pozostać w tym wnętrzu po ślubie.


Reklama


Wyjątkowo niezręczna sytuacja

Od 4 marca 1386 roku Polska miała nie jednego, lecz dwóch królów. Jadwiga pod naporem opiekunów zgodziła się poślubić litewskiego księcia Jagiełłę, który przybył do Krakowa, przyjął chrzest i… potrzebował gdzieś zamieszkać.

Na Wawelu musiało wówczas dojść do sytuacji wyjątkowo niezręcznej. Jagiełło nie był wprawdzie  (jak Jadwiga) „panem przyrodzonym” i dziedzicem Polski, ale wyniesiono go do rangi pełnoprawnego władcy. Obyczaj nakazywał zatem oddać w jego ręce także monarszy apartament – na pewno bardziej przydatny dorosłemu, mniej więcej 24-letniemu politykowi niż jego dwa razy młodszej żonie.

Zachowany fragment monogramu MM w sali Kazimierzowskiej na Wawelu.
Zachowany fragment monogramu MM w sali Kazimierzowskiej na Wawelu. Namacalny dowód na to, że w pomieszczeniu zamieszkiwała młoda królowa.

Nieprzekonująca propozycja

Według profesora Stanisława Mossakowskiego – znawcy późniejszych, renesansowych wnętrz Wawelu – znaleziono rozwiązanie kompromisowe. Jadwiga pozostała na parterze Kurzej Nogi, łoże Jagiełły umieszczono zaś bezpośrednio nad nią – na piętrze, w reprezentacyjnej sali, od której cała ta część zamku wzięła swoją nazwę.

Takiego scenariusza nie da się wykluczyć, lecz wypada wspomnieć jego słabe strony. Jeśli izba z dwunastobocznym słupem pełniła wcześniej, jak przekonująco wykazał Andrzej Fischinger, funkcję sali tronowej, to po przetasowaniu z roku 1386 zamek straciłby kluczową przestrzeń reprezentacyjną. Monarszego krzesła i łoża nie stawiano przecież wspólnie.


Reklama


Sypianie na szczycie Kurzej Nogi nie byłoby też raczej komfortowe, nawet dla przywykłego do niewygód Jagiełły. Przestrzeń parteru i piętra była taka sama (mniej więcej 10 na 10 metrów), ale ich kubatura bardzo się różniła.

Żadna metoda ogrzewania stosowana w XIV stuleciu nie mogła zapewnić faktycznej ciepłoty w ogromnej sali o sklepieniu umieszczonym ponad dziewięć metrów nad ziemią. Nie stanowiło to problemu w trakcie funkcji publicznych, gdy zarówno król, jak i inni zebrani występowali w pełnym rynsztunku, płaszczach, futrach. Ale czy Jagiełło chciał marznąć także poza godzinami pracy?

Nawet Jadwiga nie mogłaby się cieszyć z nowego sąsiedztwa. Tupanie męża dobiegające znad głowy to jedno. Ale też sama bliskość króla nie pasowałaby do charakteru relacji tej pary.

Toksyczny związek

Wbrew cukierkowym wyobrażeniom, które powielają niektóre publikacje popularnonaukowe, Jadwiga i Jagiełło nie byli zgodnym małżeństwem. Wprost przeciwnie.

Kurza Noga na planie gotyckiego Wawelu
Kurza Noga na planie gotyckiego Wawelu. Plan przygotowany przez autora na potrzeby książki Wawel. Biografia. Wszystkie prawa zastrzeżone.

Podejrzliwy Litwin od początku oskarżał żonę o niewierność; o to, że wbrew deklaracjom jednak wpuściła Wilhelma Habsburga do łóżka. Gdy królowa podrosła, rozpętała się niejako wojna podjazdowa między dwoma oficjalnie równorzędnymi, ale konkurencyjnymi ośrodkami władzy: dworem jej i jego.

Inaczej niż Władysław Łokietek i jego zaufana partnerka królowa Jadwiga Kaliska, Jagiełło i Andegawenka nawet nie pożywiali się wspólnie. Mieli innych kucharzy, osobne kuchnie oraz odrębne jadalnie. „Zasiadali do jednego stołu jedynie w wypadku podejmowania gości” – wyjaśniała profesor Urszula Borkowska.


Reklama


Władysław nie zaglądał również zbyt często do żoninej alkowy, nawet po tym, jak Jadwiga wydoroślała. Królowa zaszła w jedyną ciążę dopiero jako 24-latka, a materiały z epoki jasno podają, że Litwin preferował towarzystwo przygodnych kochanek, czy też „powabnych saren”, jak określił je sekretarz monarchy.

Jagiełło wręcz ordynarnie unikał małżonki. Trudno uwierzyć, że ludzie tak niedobrani, niechętni sobie i żyjący na dystans, chcieliby sypiać w jednym punkcie pałacu, rozdzieleni tylko krętymi schodkami, umieszczonymi przypuszczalnie w grubości jednego z murów.

Gotycka sala na Wawelu w wyobrażeniu XX-wiecznego rysownika i królowa Jadwiga według Aleksandra Augostynowicza.

Wymuszona przeprowadzka

Badacz średniowiecznej architektury zamkowej doktor Tomasz Ratajczak, którego zapytałem o ten problem, przyznał, że przyjęte rozwiązanie „jest karkołomne” i że nie zna innej rezydencji, w której w ten sposób ulokowano by kwatery króla i królowej.

Wydaje się raczej, że za czasów najsłynniejszej królowej, podobnie jak wcześniej, dwór żeński otrzymał odrębną siedzibę.


Reklama


Wedle wszelkiego prawdopodobieństwa w roku 1386 Jadwigę przeniesiono z apartamentu monarszego do odrębnego budynku, położonego kawałek dalej na zachód.

Stanisław Mossakowski zwraca zresztą uwagę, że jeszcze w wieku XVII sale mieszkalne w rejonie górnej bramy zamkowej (w których potem, po kolejnej walnej przebudowie, mieszkało chociażby otoczenie Bony Sforzy) były nazywane tradycyjnie „pokojami świętej Jadwigi królowej”.

****

Niemy świadek koronacji i upadków, ceremonii i pożarów, schadzek i skrytobójstw. Wawel. Biografia to pierwsza kompletna opowieść o historii najważniejszego miejsca w dziejach Polski. Powyższy tekst powstał na jej podstawie. Dowiedz się więcej o książce na Empik.com.

Pierwsza biografia Wawelu. Fascynująca opowieść o najważniejszym miejscu w historii Polski

Zobacz wszystkie nasze artykuły o królowej Jadwidze

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.