Betonowe ogrodzenie obozu Auschwitz-Birkenau.

Ucieczki z obozu Auschwitz-Birkenau. Ilu więźniów zdołało wyrwać się z piekła?

Strona główna » II wojna światowa » Ucieczki z obozu Auschwitz-Birkenau. Ilu więźniów zdołało wyrwać się z piekła?

Każdy z setek tysięcy więźniów Auschwitz marzył o opuszczeniu piekła na Ziemi. Niewielu jednak decydowało się na próbę ucieczki. Jakie są dokładne liczby? Kto uciekał i jak często starania wiodły do sukcesu, a nie tortur i śmierci?

W ciągu niespełna pięciu lat funkcjonowania obozu koncentracyjnego Auschwitz zarejestrowano w nim około 400 000 więźniów i więźniarek. Reszta nieszczęśników wysłanych do fabryki śmierci zginęła bezpośrednio po dotarciu na miejsce, nie byli więc ewidencjonowani i nie otrzymali numerów.


Reklama


Spośród setek tysięcy osadzonych 928 osób podjęło próbę ucieczki. Na ogromne ryzyko dla siebie oraz innych więźniów decydował się jeden na 431 więźniów. Łącznie 0,23% wszystkich przebywających w Auschwitz.

W tej liczbie byli niemal sami mężczyźni. Wprawdzie kobiety stanowiły 1/3 wszystkich więźniów najgorszego obozu śmierci, ale uciec próbowało tylko 50 z nich.

Wieża wartownicza Birkenau i wnętrze wieży wartowniczej obozu macierzystego
Wieża wartownicza obozu Birkenau (z lewej( i wnętrze wieży wartowniczej obozu macierzystego (z prawej). Fotografie wykonane bezpośrednio po wojnie. Materiały ze zbiorów Muzeum i Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau.

Kto próbował uciekać z Auschwitz?

Najczęściej na ucieczkę decydowali się Polacy, mogący liczyć na wsparcie poza obozem i mający szansę dotrzeć w rodzinne strony (47% wszystkich przypadków).

23% prób podjęli też obywatele Związku Sowieckiego. Uciekali oni zwłaszcza w ostatnich latach wojny, gdy Armia Czerwona zbliżała się do ziem polskich oraz samego Auschwitz. W gronie tym znajdowali się Rosjanie, ale też Ukraińcy i Białorusini.


Reklama


Trzecią najliczniejszą grupę stanowili Żydzi (16% przypadków). W większości byli to mieszkańcy Polski oraz Słowacji. Jak można wyczytać w materiałach edukacyjnych muzeum Auschwitz-Birkenau, polskich Żydów do działania popychały „znajomość języka i geografii rodzinnego kraju oraz możliwość uzyskania pomocy ze strony robotników”. Żydów słowackich – nadzieja na dotarcie do nieodległej granicy z ojczyzną.

Coraz więcej prób, coraz większe szanse

Z roku na roku rosła liczba prób ucieczek. W 1940 roku podjęto tylko dwie, w 1941 ponad czterdzieści, w 1941 sto siedemdziesiąt dwie, w 1943 już prawie trzysta, a w 1944 – niemal czterysta.

Na kanwach historii pierwszej kobiety, która zdołała uciec z obozu Auschwitz powstała powieść pt. Którędy na wolność?

Jak wyjaśniają specjaliści z Muzeum Auschwitz-Birkenau od 1942 roku „następował szybki rozwój terytorialny obozu i znaczny wzrost liczby więźniów, nieproporcjonalnie większy od wzrostu liczby esesmanów”. Dawało to większą szansę na oddalenie się z miejsca pracy lub przekroczenie bram obozu w przebraniu.

Poza tym od końca 1943 roku „złagodzeniu uległ system represji, gdyż po klęskach armii niemieckiej zwiększyło się zainteresowanie władz Trzeciej Rzeszy wykorzystaniem niewolniczej pracy więźniów. Ponadto następował spadek dyscypliny wśród części esesmanów spowodowany klęskami wojennymi”.


Reklama


„Strach budziły budki strażnicze”

Wydostanie się na wolność było możliwe, a historia zna przykłady wielu brawurowych ucieczek z fabryki śmierci. Najmłodsi uciekinierzy mieli zaledwie czternaście lat, najstarszy – pięćdziesiąt cztery. Zdecydowana większość prób kończyła się jednak niepowodzeniem.

Obóz macierzysty został otoczony ogrodzeniem z drutu kolczastego. Miało ono ponad trzy metry wysokości i było utrzymywane pod napięciem 400 volt. Stworzono także trzymetrową „strefę neutralną”, a więźniów pilnowali strażnicy rozmieszczeni w wieżyczkach. W 1942 roku od dwóch stron Auschwitz otoczono też betonowym murem.

Betonowe ogrodzenie obozu Auschwitz-Birkenau.
Betonowe ogrodzenie obozu Auschwitz-Birkenau.

„Przerażał widok betonowych słupów, okolonych kolczastym drutem, naładowanych prądem wysokiego napięcia” – relacjonowała jedna z więźniarek, Genowefa Ułan. – „Strach budziły budki strażnicze i pełniący w nich służbę esesmani, dzierżący w dłoniach broń maszynową z lufami wycelowanymi w stronę więźniarek. Myślałam ze zgrozą: co za szatan albo jakaś bestia wymyśliła coś tak okrutnego i przerażającego”.

Ile ucieczek z Auschwitz zakończyło się sukcesem?

Ten obraz paraliżował większość osadzonych, wystarczał im za dowód, że próby są z góry skazane na porażkę. Spośród tych, którzy mimo to usiłowali wyrwać się na zewnątrz kompleksu obozowego, sukces odniosło 221 osób.


Reklama


O 443 ucieczkach wprost wiadomo, że zakończyły się klęską, na temat pozostałych często brakuje ścisłych danych. 25 osób wyrwało się na wolność, ale zostało pojmanych po czasie.

Wszystkich nieszczęśników, których starania nie przyniosły rezultatu czekało zastrzelenie na miejscu, tortury w obozie, często także egzekucja. Przeważająca część z nich nigdy już nie opuściła Auschwitz.

Bibliografia

  • Lachendro Jacek, Wybrane przykłady ucieczek z KL Auschwitz [w:] Cena odwagi. Miedzy ocaleniem życia a ocaleniem człowieczeństwa, redakcja naukowa Alicja Bartuś, Piotr Trojański, Oświęcim 2019.
  • Materiały edukacyjne Auschwitz-Birkenau: Ucieczki więźniów KL Auschwitz.

Poruszająca powieść na kanwach obozowej historii

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.