Wojny Władysława Jagiełły z Krzyżakami. Z pięciu, które stoczył jako król Polski o czterech zupełnie zapomniano

Strona główna » Średniowiecze » Wojny Władysława Jagiełły z Krzyżakami. Z pięciu, które stoczył jako król Polski o czterech zupełnie zapomniano

Unia Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim, zawarta u schyłku XIV stulecia, zmieniła układ sił w Europie Środkowej. Dominujące dotąd politycznie, ekonomicznie i militarnie państwo Zakonu Krzyżackiego zdawało się schodzić na drugą pozycję wobec połączonych potencjałów Polski i Litwy. Jego ekspansja mogła zostać zatrzymana; więcej – pojawiła się wreszcie szansa na pokonanie krzyżackiej potęgi, nawet jeśli początkowo w Krakowie nie snuto takich planów.

Krzyżacy zdawali sobie sprawę z zagrożenia i ze wszystkich sił starali się rozerwać unię oraz skłócić oba państwa. Początkowo używali środków zakulisowych. Wybrany w 1407 roku na wielkiego mistrza zakonu Ulrich von Jungingen wprost parł jednak do orężnego rozstrzygnięcia.


Reklama


Wielka wojna

Nie bez prowokacji drugiej strony 6 sierpnia 1409 roku zakon – już wcześniej zaangażowany na Żmudzi – wypowiedział wojnę Polsce. Ekspresowa ofensywa rycerzy zakonnych zakończyła się przytłaczającym sukcesem. Ziemia dobrzyńska i północne Kujawy znalazły się pod wrogą okupacją, a zaskoczeni Polacy zgodzili się na chwilowy rozejm.

Dopiero w kolejnym roku Władysław Jagiełło i jego brat stryjeczny Witold zdołali zmobilizować siły oceniane przez historyków na około trzydzieści tysięcy ludzi – jedną z większych armii w ówczesnej Europie. W końcu czerwca 1410 roku wojska polskie przeprawiły się przez Wisłę na wysokości Czerwińska i połączyły z oddziałami litewskimi, a następnie wkroczyły na teren państwa zakonnego.

Rycerz krzyżacki na wzgórzu
Rycerz krzyżacki na wzgórzu. Fragment obrazu Stefana Norblina (domena publiczna).

Wiktoria grunwaldzka i jej konsekwencje

Do spotkania z armią krzyżacką, liczącą około piętnastu tysięcy ludzi, doszło 15 lipca między wsiami Stębark i Grunwald. W całodniowej krwawej bitwie Krzyżacy zostali doszczętnie rozbici. Zginął wielki mistrz, polegli inni wysocy urzędnicy, a także – około dwustu rycerzy zakonnych. Klęska nadbałtyckiego mocarstwa była porażająca.

Na wieść o niej miasta pruskie i pomorskie zaczęły zrzucać zakonny dyktat i poddawać się królowi Jagielle. Pojawiła się szansa na likwidację krzyżackiej władzy i opanowanie państwa pruskiego.


Reklama


Spod Grunwaldu armia polsko-litewska przeszła pod Malbork i obległa go. Jednak wobec braku odpowiedniej artylerii i urządzeń oblężniczych oraz ze względu na szerzące się choroby we wrześniu zaniechano oblężenia i wycofano się. Krzyżacką władzę uratował nowy wielki mistrz Heinrich von Plauen, który energicznie zorganizował obronę, a miasta i biskupstwa pospiesznie wróciły pod zwierzchnictwo Malborka.

Niezadowalający pokój

Polacy wytracili impet, erozja państwa zakonnego została powstrzymana. Zawarto rozejm, a 1 lutego 1411 roku podpisano w Toruniu nowy traktat pokojowy.

Poznajcie wydarzenia, które zmieniły dzieje Polski w książce Chwile przełomu, przygotowanej przez zespół WielkiejHISTORII.pl.
Poprosiliśmy naszych najlepszych publicystów i ekspertów o opisanie kluczowych wydarzeń, które na zawsze zmieniły dzieje Polski. Rezultat ich pracy odnajdziecie w nowej książce pt. Chwile przełomu.

Polska nie zdobyła żadnych terytoriów. Błędem jest twierdzenie, że wróciła do niej ziemia dobrzyńska, bo ten obszar za ogromną kwotę wykupiono na kilka lat przed wojną. Wszystkie zajęte zamki na mocy pokoju miały powrócić do wcześniejszych właścicieli.

W nauce od dawna trwa spór o to, czy traktat toruński był wszystkim, co w tamtym momencie mogły uzyskać Polska i Litwa. Grunwaldzka klęska rycerzy w białych płaszczach z czarnymi krzyżami była ogromna i wstrząsnęła podstawami państwa zakonnego. Krzyżacy wciąż jednak cieszyli się poparciem w Europie.


Reklama


Węgrzy przyłączyli się do wojny po ich stronie; takim samym krokiem grozili też król Czech i wielu innych władców, ulegających propagandzie Malborka oraz zaniepokojonych perspektywą zmiany układu sił w regionie. Niektórzy sądzą, że gdyby Jagiełło i Witold wykazali więcej zdecydowania i energii, udałoby się zmusić osłabionego przeciwnika do znaczących ustępstw.

Z całą pewnością wiadomo jedno – warunki, na jakich zakończyła się wojna, nie zadowalały strony polsko-litewskiej, zaś nowa konfrontacja była tylko kwestią czasu.

Dokument pokoju toruńskiego z 1411 roku.

Wojna głodowa

Krakowski dwór zarzucał zakonowi łamanie szczegółowych zapisów traktatu. W kołach rządzących domagano się pełnej rewindykacji zagarniętych ziem: chełmińskiej, michałowskiej, nawet Pomorza Gdańskiego. Dla Jagiełły oraz Witolda kluczowa była też kwestia Żmudzi. Według postanowień pokoju toruńskiego miała ona zostać zwrócona Krzyżakom po śmierci obu Giedyminowiczów.

Do nowej wojny doszło już w 1414 roku. Tym razem stroną atakującą była Polska. Zmobilizowano silną armię, nawet liczniejszą niż ta walcząca pod Grunwaldem. Pomni klęski Krzyżacy tym razem nie zdecydowali się na walną bitwę, lecz bronili się w zamkach i miastach.


Reklama


Trapione kłopotami zaopatrzeniowymi (wojnę nazwano „głodową”), brakiem odpowiedniej artylerii i urządzeń oblężniczych siły polsko-litewskie niewiele wskórały i już po dziesięciu tygodniach zawarto rozejm.

Wojna odwrotowa i dwie kolejne

Kolejne konflikty wybuchały w latach 1419 (mało efektywna tak zwana wyprawa odwrotowa), 1422 (jej rezultatem było zrzeczenie się przez zakon Żmudzi) i 1431–1435.

Rycerze zakonu krzyżackiego. Grafika XVIII-wieczna.
Rycerze zakonu krzyżackiego. Grafika XVIII-wieczna.

Podczas tej ostatniej wojny najpierw Krzyżacy najechali ziemie polskie, następnie zaś, w odwecie, siły koronne wsparte przez czeskich husytów w niszczącym pochodzie przeszły przez Pomorze Gdańskie i dotarły do Morza Bałtyckiego.

Po raz pierwszy obce wojska wdarły się tak głęboko na obszar zakonu. Państwo krzyżackie zostało mocno osłabione, ale nadal nie było pokonane i nie kwapiło się do oddania zagarniętych polskich terenów. By ujarzmić wroga, potrzeba było wsparcia pruskiego społeczeństwa. To uzyskał jednak dopiero syn Władysława Jagiełły – Kazimierz IV.

****

Powyższy tekst powstał na potrzeby książki Chwile przełomu (Bellona 2021)To wspólna publikacja autorstwa publicystów portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca kluczowe punkty zwrotne w dziejach Polski.

Nasi najlepsi publicyści o wydarzeniach, które zmieniły dzieje Polski

Bibliografia

  • Biskup M., Czaja R., Długokęcki W., Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach, Warszawa 2020.
  • Biskup M., Wojny Polski z Zakonem Krzyżackim 1308-1521, Gdańsk 1993.
  • Kuczyński S.M., Wielka wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411, Warszawa 1955.
  • Łowmiański H., Polityka Jagiellonów, Poznań 2006.
  • Wojna Polski i Litwy z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411, Malbork 2010.
Autor
Paweł Stachnik

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.