Co Joseph Goebbels myślał o Józefie Piłsudskim? Nazistowski zbrodniarz był zafascynowany Marszałkiem

Strona główna » Międzywojnie » Co Joseph Goebbels myślał o Józefie Piłsudskim? Nazistowski zbrodniarz był zafascynowany Marszałkiem

Joseph Goebbels tylko raz spotkał się osobiście z Józefem Piłsudskim. W Dziennikach nazistowskiego ministra propagandy osoba Marszałka przewija się jednak kilkukrotnie. Z każdego wpisuje przebija nieskrywany podziw dla sanacyjnego lidera. Oto co brunatny dygnitarz pisał na jego temat.

W czerwcu 1934 roku Joseph Goebbels przybył z oficjalną wizytą do Polski. W jego napiętym grafiku rzecz jasna nie mogło zabraknąć również spotkania z Józefem Piłsudskim. Odbyło się ono po południu 14 czerwca.


Reklama


„Wielki człowiek i fanatyczny Polak”

Na kartach prowadzonego z wielką pieczołowitością Dziennika nazistowski minister propagandy zanotował później, że Francuzi próbowali nie dopuścić do rozmowy, „ale to się nie udało”.

Goebbelsowi od razu rzuciło się w oczy, że Marszałek jest bardzo schorowany. W tym czasie, trawiony przez raka wątroby, Piłsudski wyglądał już na tyle źle, że Niemiec uznał go za jeszcze starszego „niż Hindenburg”. Tymczasem przywódca sanacji był aż o 20 lat młodszy od prezydenta III Rzeszy.

Goebbels od razu zauważył, że PIłsudski jest mocno schorowany (domena publiczna).
Goebbels od razu zauważył, że Piłsudski jest mocno schorowany (domena publiczna).

Spotkanie trwało „prawie godzinę”. Według Goebbelsa Piłsudski, mimo kiepskiego stanu zdrowia, zachował pełną jasność umysłu i przez cały czas „sypał anegdotami”. W notce sporządzonej 16 czerwca dygnitarz nie zreferował co prawda treści rozmowy, ale zdecydowanie był z niej zadowolony.

Stwierdził, że przywódca sanacji „trzyma Polskę w swych rękach. Wielki człowiek i fanatyczny Polak”. Jednocześnie zauważył, że cechuje go „nienawiść do ludzi i wielkiego miasta”.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Polska traci swojego najlepszego człowieka”

Kolejny istotniejszy wpis poświęcony bezpośrednio Marszałkowi pojawił się w Dzienniku 13 maja 1935 roku i był związany ze śmiercią Komendanta. Goebbelsa bardzo zmartwiła widomość o zgonie człowieka, którego podziwiał. Zanotował: „Źle, źle! Polska traci swojego najlepszego człowieka, a my najważniejszą figurę w wielkiej grze”.

Nie ma się co dziwić minorowemu nastrojowi ministra propagandy. W końcu ledwie trzy miesiące wcześniej Hermann Göring złożył Marszałkowi propozycję wspólnego marszu na Moskwę. Co prawda lider sanacji kategorycznie odrzucił tę ofertę, ale naziści nadal mieli nadzieję na zawarcie ścisłego sojuszu ze wschodnim sąsiadem.


Reklama


„Drugi Cromwell”

Jeszcze dobitniej o stosunku Goebbelsa do Piłsudskiego świadczy wpis z 15 maja. Czytamy w nim, że „wszystkie zdarzenia [zostały] przesłonięte przez śmierć wielkiego marszałka. Odszedł prawdziwy człowiek. Jeden z tych, którzy tworzą historię”. Dalej zaś dodawał:

Po poł.[udniu] zagłębiam się w życie wielkiego żołnierza. Życie bohatera. Wiele cierpień, wiele osiągnięć. Najwybitniejszy syn Polski. Jego przemówienie w Sejmie w 1926 roku. Krzepiące serce. Drugi Cromwell!

Artykuł stanowi fragment wstępu profesora Eugeniusza Cezarego Króla do publikacji Goebbels. Dzienniki. Tom 1: 1923-1939 (Bellona 2021).
Artykuł powstał głównie w oparciu o książkę Goebbels. Dzienniki. Tom 1: 1923-1939 (Bellona 2021). Tłumaczenie i opracowanie naukowe profesor Eugeniusz Cezary Król,

Jak wyjaśnia profesor Eugeniusz Cezary Król, który przetłumaczył na język polski Dzienniki oraz przygotował ich opracowanie naukowe, ministrowi propagandy chodziło najpewniej o „wystąpienie Józefa Piłsudskiego 29 maja 1926 roku przed reprezentantami sejmowych stronnictw politycznych”. W jego trakcie Marszałek wyłożył „swój pogląd w kwestii wyboru prezydenta RP, komunikując, że podejmuje jeszcze jedną próbę »rządzenia bez bata«”.

Rosnący szacunek i podziw

Myli się ten kto sądzi, że w kolejnych miesiącach Goebbels stracił zainteresowanie osobą zmarłego. Wręcz przeciwnie. Pod datą 11 grudnia 1935 roku czytamy, że minister propagandy zagłębiał się w lekturze książki Antona Loeßnera pt. Josef Pilsudski. Eine Lebensbeschreibung auf Grund. I jak sam stwierdzał, była to „trzymająca w napięciu powieść. Człowiek, bojownik, bohater narodowy!”.


Reklama


Dziesięć dni później obejrzał również poświęcony Piłsudskiemu film dokumentalny Sztandar wolności, który wyreżyserował Ryszard Ordyński. Miał o nim jednak kiepskie zdanie. Stwierdził: „Kompletnie nieudany. Źle to Polacy zrobili”. Zdecydowanie bardziej cenił książki. 28 grudnia zanotował bowiem:

(…) wcześnie do łóżka i czytanie do późna w nocy. Wspomnienia Piłsudskiego: cóż to za życie bojownika! Jakiż to czas, w którym żyją tacy ludzie! Jest się po prostu dumnym z tego, że wolno być świadkiem [życia] takich wielkich postaci.

William F. Heimlich kupił blisko 7 tysięcy stron maszynopisu Dzienników Goebbelsa od handlarza makulaturą (domena publiczna).
Goebbelsa był zafascynowany osobą Piłsudskiego (domena publiczna).

Lekturę kontynuował również dwa dni później podczas podróży pociągiem. Robił to „z rosnącym szacunkiem i podziwem”.

Konflikt wawelski oczami Goebbelsa

Goebbelsa żywo interesował także tak zwany konflikt wawelski. Wybuchł on w czerwcu 1937 roku po tym, jak na polecenie metropolity Adama Sapiehy trumnę ze zwłokami Marszałka przeniesiono z krypty św. Leonarda do krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów.

Arcybiskup nie uzgodnił decyzji z sanacyjną wierchuszką, która potraktowała ją jako atak na osobę zmarłego. W efekcie prorządowa prasa rozpętała kampanię skierowaną przeciwko Sapiesze. Niemiecki minister propagandy miał jasne zdanie na ten temat. 26 czerwca 1937 roku zapisał:

Konflikt w Polsce między rządem i księciem biskupem Sapiehą jest wielkim skandalem. Biskup z dziecinnych powodów porwał się na zwłoki Piłsudskiego. I teraz wybuchła awantura. Powinno się tych klechów wygnać z kraju.

Trumna z ciałem Józefa Piłsudskiego w krypcie św. Leonarda w Katedrze na Wawelu w Krakowie (domena publiczna).
Trumna z ciałem Józefa Piłsudskiego w krypcie św. Leonarda w Katedrze na Wawelu (domena publiczna).

Postawić wartę i zamknąć muzeum

Na koniec warto jeszcze wspomnieć o dwóch wpisach Goebbelsa związanych z Piłsudskim sporządzonych już po inwazji III Rzeszy na Polskę. 7 września 1939 roku nazistowski dygnitarz zanotował, że po zajęciu Krakowa przez Wehrmacht na jego „propozycję oddaje się przy grobie Piłsudskiego honory wojskowe. To będzie miało z pewnością korzystne skutki”.

Warta stojąca przed kryptą Srebrnych Dzwonów została jednak wkrótce zwinięta. Krakowianie nie dali się bowiem nabrać na ten pusty gest. Jeżeli chodzi o samego Goebbelsa, to 1 listopada odwiedził belwederskie muzeum Marszałka. Potem w Dzienniku zapisał:


Reklama


Tu polski marszałek żył i pracował. Jego pokój i łoże, w którym zmarł. Tu można pojąć, co się ma do stracenia, gdy polska inteligencja dostanie możliwość rozwinięcia skrzydeł.

Biorąc to wszystko pod uwagę Goebbels rekomendował Hitlerowi zamknięcie instytucji. Jak sam pisał, gdyby muzeum pozostało otwarte „mogłoby się ono stać centralnym punktem polskich nadziei”. Rzecz jasna wódz III Rzeszy przychylił się do sugestii swego wiernego współpracownika.

Przeczytaj również o tym, że KGB sprzedało dzienniki nazistowskiego zbrodniarza za prawdziwą fortunę. Nie chodziło wcale o pieniądze

Przyczynek do zrozumienia mechanizmów hitlerowskiej propagandy

Bibliografia

Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.