Kto i kiedy wynalazł papier toaletowy? Nastąpiło to znacznie wcześniej niż myślisz

Strona główna » Średniowiecze » Kto i kiedy wynalazł papier toaletowy? Nastąpiło to znacznie wcześniej niż myślisz

Dzisiaj trudno wyobrazić sobie życie bez miękkiego papieru toaletowego. Wielu wydaje się, że to XIX-wieczny wynalazek. Ma on jednak znacznie dłuższą historię.

Znaleziska archeologiczne koprolitów i badania latryn dowodzą, że podcieracze byli w Europie już w epoce brązu – w jednej z kopalni soli w Hallstatt do czyszczenia po defekacji ktoś użył lepiężnika (Petasites Mill.). Stosowano też liście innych gatunków roślin, mech, siano, stare szmaty, skrawki tkanin, kłębki wełny czy słomę.


Reklama


Średniowieczny papier toaletowy

W latrynach Tartu w Estonii używano tekstyliów, które różniły się jakością zależnie od zamożności właścicieli danej latryny (u najzamożniejszych zdarzały się nawet takie z jedwabnymi aplikacjami).

Podobnie w wypełniskach latryn w polskich miastach znajdowano nie tylko materiały, ale i papier – w jednej z gdańskich latryn z okresu reformacji odnaleziono pogiętą stronę z Biblii; jeśli została wykorzystana do podtarcia, to zapewne przez osobę niepiśmienną, ale może i w ramach religijnego buntu.

XIII-wieczna latryna z walijskiego zamku Chirk (Prichardson/domena publiczna).
XIII-wieczna latryna z walijskiego zamku Chirk (Prichardson/domena publiczna).

Choć dziś do publicznych toalet w Chinach trzeba ze sobą zabierać własną rolkę, Państwo Środka nie tylko jako pierwsze wynalazło (w II wieku p.n.e.) papier, ale i stamtąd pochodzi pierwsza wzmianka o wykorzystaniu go w toalecie.

W 589 roku uczony Yan Zhitui napisał, że nigdy do podtarcia nie użyłby papieru zapisanego tekstami mędrców, a w roku 851 arabski podróżnik nie mógł się nadziwić, że Chińczycy, zamiast umyć się po wypróżnieniu, wycierają się papierem. W XIV wieku w Państwie Środka masowo produkowano miękki papier toaletowy w arkuszach 2 na 3 stopy, którego sam dwór cesarski zużywał około 720 tysięcy arkuszy rocznie.


Reklama


„Medyczny papier Gayetty’ego”

W Europie papier regularnie zaczął trafiać do latryn wraz z masową jego produkcją, jednak powszechny stał się dopiero w XIX wieku, gdy na cienkim gazetowym papierze zaczęto drukować prasę. Wrzucanie papieru gazetowego do latryn nie było problemem (od 1792 roku w USA „The Old Farmer’s Almanac” miał podziurkowane rogi, by łatwiej było go zawiesić na gwoździu w wygódce), ale gdy skanalizowano miasta, okazało się, że nie da się go spuścić i zatyka on rury.

Amerykanie, którzy najwcześniej zaczęli budować systemy doprowadzające wodę i odprowadzające ścieki, wykazali się kreatywnością. Na pomysł produkcji miękkiego papieru do podcierania wpadł w 1857 roku Joseph C. Gayetty, który sprzedawał go w aptekach jako „medyczny papier Gayetty’ego na hemoroidy”.

Artykuł stanowi fragment książki Agnieszki Krzemińskiej pt. Dawniej ludzie żyli w brudzie. Kiedy i dlaczego zaczęliśmy o siebie dbać? (Wydawnictwo Poznańskie 2021).
Artykuł stanowi fragment książki Agnieszki Krzemińskiej pt. Dawniej ludzie żyli w brudzie. Kiedy i dlaczego zaczęliśmy o siebie dbać? (Wydawnictwo Poznańskie 2021).

Aby zachęcić ludzi do kupowania swego produktu, rozpuścił plotkę, że przyczyną powstawania hemoroidów jest używanie do podcierania zadrukowanych stron gazetowych, a w zasadzie szkodliwy tusz. Jego delikatny, aloesowy papier z włókna bananowego w arkuszach miał być więc produktem leczniczym.

Produkt pierwszej potrzeby

Z czasem pomysł podłapali bracia Irvin i Clarence Scottowie, założyciele Scott Paper Company. W 1902 roku odkupili oni markę Waldorf, która stała się najpopularniejszą marką papieru toaletowego w USA.

Sporą zmianą było przestawienie się z papieru w arkuszach na rolkę. Pomysł ten opatentował w 1871 roku Seth Wheeler, prawdziwy gejzer toaletowych innowacji – to on wpadł na pomył, by perforować papier, dzieląc go na listki, i wyciskać w nim wzorki, wymyślił także podajnik do papieru.

Wraz z upowszechnieniem kanalizacji papier toaletowy zaczął wypierać gazety i stał się produktem pierwszej potrzeby. Co prawda w Polsce na wsiach nadal w sławojkach sprawdzały się pocięte gazety, ale człowiek szybko przyzwyczaja się do dobrego, więc coraz trudniej radzono sobie bez papieru toaletowego, nawet tego szarego i nieperforowanego.

Patent Setha Wheelera na papier toaletowy w rolce (domena publiczna).
Patent Setha Wheelera na papier toaletowy w rolce (domena publiczna).

W stanie wojennym ustawiały się po niego kolejki, a szczęśliwi zdobywcy paradowali dumnie po mieście z koralami z rolek. Każdy kolejny kryzys powodował, że ludzie robili zapasy. Gdy w 2020 roku wybuchła pandemia COVID-19, papier toaletowy znikł ze sklepów i drogerii.

I podczas gdy podmywacze mają swoje bidety i spłuczki, podcieracze nie wyobrażają sobie życia (a w zasadzie wypróżniania się) bez papieru. Papier toaletowy stał się namiastką luksusu; nawet jeśli udajemy się w lesie za krzaczek, czujemy się lepiej, gdy mamy kilka jego listków w kieszeni.

Przeczytaj również o niezwykła cywilizacji, o której zupełnie zapomniano. 4500 lat temu mieli w domach toalety i bieżącą wodę


Reklama


Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Agnieszki Krzemińskiej pt. Dawniej ludzie żyli w brudzie. Kiedy i dlaczego zaczęliśmy o siebie dbać? Ukazała się ona nakładem Wydawnictwa Poznańskiego.

Kiedy i dlaczego ludzie zaczęli o siebie dbać?

Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia większej liczby akapitów.

Ilustracja tytułowa: Rolka papieru w hotelowej łazience (Tony Webster/CC BY 2.0).

Autor
Agnieszka Krzemińska
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.